સમાઈય (સમાયિક) એ જૈન ધર્મમાં એક મહત્વપૂર્ણ સાધના છે, જેમાં વ્યક્તિ સમાનભાવથી રહ્યા કરે છે અને તમામ જીવ પ્રત્યે દયા, ક્ષમા અને મધ્યસ્થતા રાખે છે. "સમાઈય વય જુતો" નો અર્થ છે—સમાયિક દરમિયાન જે વિવિધ પ્રકારના "વય" (વ્યવહાર, વર્તન, સંયમ) જુએ છે અથવા અનુસરીએ છીએ.

જૈન શાસ્ત્ર અનુસાર, "વય" એટલે વર્તન અથવા વ્યવહાર. "સમાઈય વય જુતો" સાધક માટે તે પાંચ પ્રકારના વર્તન/વ્રતોને અનુસરીએ છીએ:

1. અહિંસા (અહિંસા વય) – કોઈ જીવને હાનિ ન પહોંચાડવી.
2. સત્ય (સત્ય વય) – સત્ય વાણી બોલવી.
3. અચૌર્ય (અચૌર્ય વય) – પરધન અથવા પરસ્વામી વસ્તુ ચોરી ન કરવી.
4. બ્રહ્મચર્ય (બ્રહ્મચર્ય વય) – ઇન્દ્રિય સંયમ રાખવો.
5. અપરિગ્રહ (અપરિગ્રહ વય) – પરિગ્રહનો ત્યાગ કરવો, લોભથી દૂર રહેવું.

"જુતો" નો અર્થ છે "જુઓ" અથવા "અનુસરો".

અર્થાત્, સમાયિક કરતી વખતે, આ પાંચ વય (વ્રતો/સંયમ) ને સ્વીકારવા અને તેનો જપ્તા-અનુસંધાન કરવું એ "સમાઈય વય જુતો" છે.