પ્રતિકમણ (Pratikraman) એ જૈન ધર્મમાં આત્મચિન્તન, પાપોની ક્ષમાપના અને આત્મશુદ્ધિ માટે કરવામાં આવતો મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક વિધિ છે. પ્રતિકમણ કરનાર વ્યક્તિએ પોતાના દોષો, પાપો તથા દુરાચાર માટે ક્ષમા માગવી અને આત્મમંથન કરવું આવશ્યક છે.

"અનુમોદના" નો અર્થ છે– સારા કર્મો અથવા ધાર્મિક વિધિ માટે સંમતિ આપવી અથવા પ્રશંસા કરવી. જેમ કે, જો કોઈ વ્યક્તિ પ્રતિકમણ કરે છે, તો બીજાઓ તેને 'અનુમોદના' આપી શકે છે, એટલે કે તેની ધાર્મિક પ્રવૃત્તિની પ્રશંસા કરી શકે છે કે "તમારે સારો ધર્મ કર્યો".

આ રીતે, પ્રતિકમણની અનુમોદના કોઈપણ જૈન ભાઈ-બહેન, પરિવારના સભ્ય, સગાં-સંબંધીઓ અથવા સાધુ-સાધ્વી દ્વારા કરી શકાય છે. મોટા ભાગે, પ્રતિકમણ કર્યા પછી, 'મિચ્ચામિ દુક્કડમ' (માફ કરો) કહીને ક્ષમાયાચના અને અનુમોદના બંને થાય છે.

સારાંશ: પ્રતિકમણની અનુમોદના કોઈપણ વ્યક્તિ– પરિવારજનો, મિત્રો, અથવા જૈન સમાજના સભ્યો– કરી શકે છે.