સમત્ક દર્શન (Samyak Darshan) એટલે યોગ્ય ભરોસો-વીશ્વાસ, જે જૈન ધર્મના ત્રણ ભાગોમાંનો પહેલો ભાગ છે. આ “સમત્ક દર્શન” શબ્દ આપડે જેને સાચું વિશ્વાસ સમજીએ છીએ, તેને સમજાવે કઈ રીતે જીવન-બંધનો (કાર્મा) હેઠળ આત્મા છૂટકો સુધી પહોંચે, અને આ લોક-અવસ્થા (જિવ, ajiva, કર્મા, ઉત્કાંઠા) જાણવું કઈ રીતે આઝાદી મેળવવામાં મદદરૂપ થાય છે.

મૂળ મુદ્દા (સારાખોળી રીતે):

• સમ્યક દર્શન = સાચું વિશ્વાસ about આ આત્મા અને અસલ જીવ-શરીરમાં ફરસણ અને પથાર વિષેનું વિશ્વાસ.
• તે ત્રણ પુષ્ટિઓની 第一 શૃંખલા: સમ્યક દર્શન (Right Faith) + સમ્યક જ્ઞાન (Right Knowledge) + સમ્યકાચારિત્ર (Right Conduct) — ત્રણેય મળીને જીવાદિકા દ્વારા મુકિતનું માર્ગ દર્શાવે છે.
• મહત્વપૂર્ણ આસક્તિઓ: અજિવ, આત્મા, કર્મા, મુક્તિ, તિર્થેંકર, તપસ્વી જીવન અને અનૈતિક જીવનની અવગણના વગેરેનું સત્ય-વહિવલણ સમજાવવું.

ડિગમબર (Digambara) અને શ્વેતાશ્વર (Śvetāmbara) વચ્ચે સામ્યક દર્શન અંગેના ભેદ:

• સામાન્ય ધ્યાનમાં સત્ય اهو છે કે ორივો સમ્યક દર્શનને સત્તાચાર વિશ્વાસ તરીકે માનતા આવે છે અને સમ્યક જ્ઞાન તથા સમ્યકાચારિત્ર સાથે મુક્તિના પથને આધાર આપે છે.
• ભેદ નો મુખ્ય બિંદુ ભારતીય જન્ય-મકસદ/વિવાદો સાથે સંકળાયેલો છે, ખાસ કરીને સ્ત્રી-મુક્તિ અને કૉન-ઓથોરિટી અંગે:

- ડિગમબર દ્રષ્ટિમાં માનવામાં આવે છે કે સ્ત્રીઓ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરવા માટે પુનરાવર્તન દ્વારા પુરુષ શરીરમાં જન્મ લેવું પડે, ત્યારે જ કાયમી મુક્તિ મળી શકે. આ વિચાર વિધાન મૂલભૂત રીતે ડિગમબર પરંપરામાં હોય છે. - શ્વેતાંબર દ્રષ્ટિમાં માનવામાં આવે છે કે સ્ત્રીઓ પણ યોગ્ય વિશ્વાસ, જ્ઞાન અને આચાર દ્વારા സ്വന്തം જન્મમાં મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

• સામ્યક દર્શનને લઈ આ બંને જ્ઞાતિમાં મૂળ સત્ય આપણે સમાન હોય પણ નાનો-નાનો અર્થઘટન અને કથન-સંદર્ભોમાં ફરક પેદા થાય શકે છે (ઉદાહરણરૂપ, આત્મા-મોક્ષ અંગેની વિચારધારા અને આયોગિત કૌંસિત્રિક પદ્ધતિઓમાં).

સારાંશ:

• સમ્યક દર્શનનો ઉદ્દેશ્ય માટે સાચો ભરોસો એ આત્મા-સત્ય, કર્મા-પ્રસંગ, અને તિર્ભંકાર વ્યક્તિત્વો પર સાર્થક believable વિશ્લેષણ થાય તે લાગુ પડે.
• ડિગમબર અને શ્વેતાંબરામાં મૂળભૂત સત્તા ત્યાં સુધી સરખી રહે છે; કેટલાક મુદ્દાઓ (જેના કારણ સ્ત્રી-moksha જેવી વિષયો) ખાતે ભેદ વર્તે છે.
• અંતિમ ટેકો: સમ્યક દર્શન તો મુક્તિ-પથનાં સ્થાપના માટેની મૂળભૂત વિશ્વાસના સત્યને સ્વીકારવું છે, અને આના ઉપર જ સામ્યક જ્ઞાન અને સામ્યકાચારિત્ર આધારિત માર્ગચક્ર આગળ વધી છે.

જો તમને વિશેષ પેઢીમાંથી સમ્યક દર્શનના દરેક અંગને (ઉદાહરણ તરીકે સાપેક્ષ-અર્થ, પદ્ધતિ-અર્થ) Digambara અને Śvetāmbara આચાર્યોના દૃષ્ટિકોણ પ્રમાણે જુદાઈને સમજવાનું હોય તો હું વધુ સરળ મુદ્દામાં તફાવત આપી શકું.