સંકલ્પ એટલે મનમાં લેવાયેલ ઉમદા નિશ્ચિત નક્કી કરવું, એક પ્રકારનું વચન અથવા સંકલ્પ/સંકલ્પ છે. જે કોઈ ખાસ આચાર-વિચાર મુજબ કરવાના હોય ત્યારે આત્મ-સુધારણ માટે રાખવામાં આવે છે. સારાં સારાં શબ્દોમાં કહીએ તો, Sankalpa એ તમારી ઈચ્છા, નિર્ણય અને પ્રયત્નોને ચોક્કસ દિશામાં ગેળવણી કરવાનું મારગપથ છે.

જ Jain ધર્મમાં સંકલ્પ કયા કયા રીતે ઉપયોગી થાય:

• નૈતિક અને આચારાત્મક આચરણ નક્કી કરવા માટે: જેમ કે અહિંસા, સત્તા-સત્ય, चोरी ન કરવી ইત્યાદિ.
• કાળજીપૂર્વક ચિત્તને એકાગ્ર બનાવવા માટે (સમ્યપિક/માંયિકા પ્રકારની શરૂઆતમાં): રોજના પર્વમાં નવચેતનાની સાથે સંકલ્પ લેવું.
• વિશેષ પાર્ણવ, ભક્તિ, ઉપવાસ અથવા તપસાના પાંચ દિવસ, પંચમધ્યમ જેવી પ્રવૃત્તિઓ પહેલાં.

સંપ્રદાય મુજબ લખાયેલી સામાન્ય સંકલ્પ અર્થી:

• “આ દિવસે હું અહિંસા બનાવી રાખીશું, પુરુષાર્થપૂર્વક સત્ય બોલીશ, અસત્ય ન બોલીશ, 偷ાર ન લેવો, પરાયણનો vật ન કરવો.”
• “આ પદધરામાં હું સમ્યક મને ધ્યાન માંડીને કલ્પણા પર વર્ષા કરબ, એકાગ્ર થયું અને પ્રમાણભૂત રીતે રોજ સેમાયક કરીશ.”
• “આ દિવસમાં હું મેલાના કાર્યો ન કરવાનું પેÇરં, તુર્મા-વેદનાથી detached રહેશ, મધ્યમ યાત્રા બચાવવાનો પ્રયત્ન કરશ.”

સુંદર સંકલ્પ બનાવવા માટે તરત ધ્યાનમાં રાખવાહોઃ

• સ્પષ્ટ અને નક્કી હોય: જે કંઇ કરવું છે, એ સ્પષ્ટ રીતે લખો.
• સકારાત્મક હોવો જોઈએ: પશ્ચાતાપ અને નકારાત્મક શબ્દ ટાળો.
• માપનીય હોય: કેટલા વખત მოსે/કેટલા દિવસ માટે, ક્યાં સમય કે ક્યારે કરવું તે દર્શાવો.
• આત્મ-જવાબદારી ભરેલું હોવું જોઈએ: તમારે તેને પૂરા કરવા માટે કશુંક કરવાની પ્રતિબદ્ધતા રાખો.

જો તમને ખાસ પ્રસંગ માટે સપ્રમાણ સંકલ્પ લખવા કહો તો સવારે કે રાત્રે, કયા કાર્યક્રમ માટે, કેટલો સમય, કયા નીતિ-આચાર અનુસરો છો—તેનું સ્પષ્ટ સંકલ્પ તૈયાર કરીને આપીછુ.