‘વૈતાલીય અધ્યયન’ સૂત્રકૃતાંગ / સુયગડંગ આગમના પ્રથમ શ્રુતસ્કંધનું બીજું અધ્યયન છે. તેમાં મુખ્ય રીતે આ વાતો સમજાવવામાં આવી છે:

1. કર્મવિનાશ (કર્મનો નાશ)

- આત્મા પર ચિપકેલા કર્મો જ જન્મ–મરણ, સુખ–દુખનું કારણ છે. - સાચો દમન (સંયમ), તપ, સ્વાધ્યાય અને સમ્યક દૃષ્ટિથી આ કર્મ ધીરે–ધીરે વિદાઈ શકાય છે – એનો ઉપદેશ છે.

1. માનવજીવનની દુર્લભતા

- માનવ જન્મ બહુ દુર્લભ અને થોડા સમયનો છે. - જો આ જન્મમાં સમ્યક દૃષ્ટિ, જ્ઞાન અને ચારિત્ર ન મેળવો તો પછી ઘણી જ પીડાદાયક ગતિઓ ભોગવી પડી શકે – એ ચેતવણી આપવામાં આવે છે.

1. અનિત્યતા (અસ્થિરતા)નો ઉપદેશ

- શરીર, યુવાની, ધન, પરિવાર – બધું નાશવાન છે. - આ નાશવાન વસ્તુઓમાં મમતા–મોહ રાખવાથી નવા કર્મ બંધાય છે; આત્માના હિત પર ધ્યાન રાખવું – તે શીખવવામાં આવ્યું છે.

1. મોહ–રાગ–દ્વેષના દોષ

- રાગ–દ્વેષ, ક્રોધ, માન, માયા, લોભ – આ કસાયો કર્મને વધારે છે. - વૈરાગ્ય, ક્ષમા, વિનય, સાદગી અને સમભાવથી જ આત્માની શાંતિ અને ઉદ્ધાર થાય છે.

1. અન્ય મત–દૃષ્ટિની ખોટ બતાવી સમ્યક દૃષ્ટિ સ્થાપિત કરવી

- જુદા–જુદા કૂસમયો (ખોટા મત) જે કર્મ, પુનર્જન્મ અથવા આત્માને ન માનતા હોય – તેમની ખંડના કરી બતાવવામાં આવે છે. - સાચી દૃષ્ટિ એ છે કે – જીવ, અજીવ, પુણ્ય, પાપ, આશ્રવ, સંવર, નિર્જરા, બંધ અને મોક્ષ – આ નવ તત્ત્વોને યથાર્થ રીતે માનવી અને સમજવી.

સારાંશમાં વૈતાલીય અધ્યયન એ વાત સ્પષ્ટ કરે છે કે:

• આ ક્ષણભંગુર માનવજીવનમાં
• રાગ–દ્વેષ છોડીને,
• સમ્યક દૃષ્ટિ, જ્ઞાન, ચારિત્ર અને તપથી
• બંધાયેલા કર્મોને વિદારી (તોડી) નાખવા – એટલે કે મોક્ષમાર્ગે ચાલવા જોઈએ.