કર્મ ભૂમિ ક્ષેત્ર જૈન ધર્મ અનુસાર એ ભૂમિ (સ્થળ) છે જ્યાં જીવ પોતાના કર્મોનું નિર્માણ અને નિર્વૃત્તિ બંને કરી શકે છે. જે સ્થળે જન્મ લેનાર જીવ પોતાના કર્મોને ઉતારી શકે છે અને નવા કર્મો બંધાવી પણ શકે છે, તેને કર્મ ભૂમિ કહેવામાં આવે છે.

જૈન શાસ્ત્રોમાં ત્રણ પ્રકારના ભૂમિ ક્ષેત્રો દર્શાવાયા છે:

1. કર્મ ભૂમિ:

અહીં સાધુતા, સાધના, તપશ્ચર્યા, અને આત્મમોક્ષ માટે શ્રેષ્ઠ અવસર મળે છે. અહીં હજારો વર્ષ સુધી તપ કરનાર તirthankar (તીર્થંકર) પણ જન્મે છે.

1. ભોગ ભૂમિ:

અહીં જીવને બધું ભોગવવાની વસ્તુઓ સ્વયંસિદ્ધ મળે છે, કોઈ મહેનત કરવાની જરૂર નથી પડતી. અહીં કર્મની નિર્વૃત્તિ થતી નથી.

1. મિશ્ર ભૂમિ:

અહીં થોડીક વસ્તુઓ સ્વયંસિદ્ધ મળે છે અને થોડી મહેનતથી મળે છે.

કર્મ ભૂમિને વિશિષ્ટ માનવ જીવન માટે અને મોક્ષપ્રાપ્તિ માટે ઉત્તમ સ્થાન માનવામાં આવે છે. ભારત દેશ પણ જૈન ધર્મ અનુસાર ઉત્તમ કર્મ ભૂમિ છે, કેમ કે અહીં તirthankar તથા મહાન સાધુઓનો અવતાર થાય છે અને સત્સંગ-સાધના માટે ઉત્તમ અવસર મળે છે.

સારાંશ: કર્મ ભૂમિ એ એવી ભૂમિ છે જ્યાં જીવ પોતાના કર્મોનું બંધન અને નિર્વૃત્તિ બંને કરી શકે છે અને આત્મમોક્ષ મેળવવાનો અવસર છે.