જૈનધર્મમાં કેટલીક મહત્વપૂર્ણ મુદ્રાઓ ?
જૈનધર્મમાં કેટલીક મહત્વપૂર્ણ મુદ્રાઓનું મહત્વ છે. મુદ્રા એટલે હાથ, અંગૂઠા અને આંગળીઓ દ્વારા બનેલું વિશિષ્ટ ચિહ્ન કે અવસ્થાન, જે ધ્યાન, પ્રાર્થના અથવા પૂજામાં ઉપયોગી થાય છે. અહીં કેટલીક મહત્વપૂર્ણ જૈન મુદ્રાઓ છે:
- ધ્યાનમુદ્રા (Dhyan Mudra):
- આ મુદ્રામાં બંને હાથ ગોડાં ઉપર રાખીને, જમણો હાથ ડાબા હાથ ઉપર રાખવામાં આવે છે અને અંગૂઠા સ્પર્શે છે. આ મુદ્રા ધ્યાન (મેડિટેશન) માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. - ભગવાન મહાવીર, ભગવાન પાર્સ્વનાથ વગેરે તીર્થંકરોને આ મુદ્રામાં દર્શાવવામાં આવે છે.
- કાયોત્સર્ગ મુદ્રા (Kayotsarga Mudra):
- 'કાય' એટલે શરીર અને 'ઉત્સર્ગ' એટલે ત્યાગ. આ મુદ્રામાં વ્યક્તિ ઊભો રહે છે, હાથ શરીરના બાજુમાં, આંખો અર્ધમૂંદેલી અને શરીર સ્થિર રાખે છે. - આ મુદ્રા આત્માની ઉત્કૃષ્ટ અવસ્થાને દર્શાવે છે.
- અભયમુદ્રા (Abhaya Mudra):
- આ મુદ્રામાં હાથને ખભા સુધી ઉંચો રાખી, હથેળી આગળ રાખવામાં આવે છે. - આ મુદ્રા નિર્ભયતા, સુરક્ષા અને આશીર્વાદનું પ્રતિક છે. તીર્થંકરો ઘણીવાર આ મુદ્રામાં દર્શાવવામાં આવે છે.
- પ્રવચન મુદ્રા (Pravachan Mudra):
- આ મુદ્રામાં હાથમાં અંગૂઠા અને આંગળી મળીને વર્તુળ બનાવે છે, જે જ્ઞાન અને ઉપદેશ આપે છે તે દર્શાવે છે.
આ મુદ્રાઓ જૈનમંદિરોમાં, તીર્થંકરોની પ્રતિમાઓમાં તથા ધ્યાનમાં વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે.