તમે ক্ষমા માંગવાની ભાવના રાખો છો – એ પોતે જ બહુ સુંદર અને જૈન ધર્મ મુજબ બહુ મોટું પુણ્યકર્મ છે.

“ભુજો ભુજ કહીને ખમાવવું છું” નો સાર એ છે કે:

• મેં જાણે–અજાણે, વાણી, કાય, મનથી, કોઈને દુખ પહોંચાડ્યું હોય
• તો એની પૂરી નમ્રતા સાથે ક્ષમા માંગુ છું.

જૈન પરંપરામાં આમ કહી શકાય:

1. સરળ ભાષામાં (ગુજરાતી): “મારી તરફથી શબ્દે, કાયે, મનથી, હસતાં–રમતાં, ગુસ્સેમાં કે અજાણતાં પણ, તમને ક્યારેક પણ દુખ પહોંચ્યું હોય તો હું દિલથી માફી માંગુ છું. મને ખમાવજો.”

2. પરંપરાગત જૈન પદ્ધતિના વાક્ય:

• “મિચ્છામી દુક્કડં” – એટલે:

“મારા કારણે થયેલું બધું દુઃખ નિષ્ફળ થાય, માફ થઈ જાય.”

• “ખમેમિ સવ્વે જીવે, સવ્વે જીવા મણેણ મિચ્છામિ દુક્કડં.”

અર્થ: “હું બધા જીવોને ક્ષમા કરું છું, અને બધા જીવો મારી ભૂલોને ક્ષમા કરે – એ ભાવથી ‘મિચ્છામી દુક્કડં’ કહું છું.”

તમે જ્યારે “ભુજો ભુજ કહીને ખમાવવું છું” કહો ત્યારે અંદરથી હૃદયમાં આવું ભાવ રાખશો:

• “હવે હું ફરી એવી ભૂલ ન કરું.”
• “જેન જેણે દુખ પહોંચાડ્યું, તેને હું સાચે દિલથી યાદ કરીને માફી માંગુ છું.”

મહત્વની વાત:

• માત્ર મોઢેથી બોલવું પૂરતું નથી,
• હૃદયની અંદર પસ્તાવો + સુધરવાની પ્રતિજ્ઞા – આ બે બાબતો હોવી જરૂરી છે.

તમે ઈચ્છો તો દરરોજ રાત્રે સૂતા પહેલાં નમ્રતાથી એક–બે મિનિટ આ રીતે ક્ષમા–ભાવ કરી શકો: “આજે આખા દિવસે મેં કોઈને દુખ આપ્યું હોય તો હું સાચે દિલથી માફી માંગુ છું – મિચ્છામી દુક્કડં.”