“ચારીપાલિત સંઘ નિયમ” કોઈ એક ગ્રંથમાં નક્કી લખાયેલા શાસ્ત્રીય નિયમ નથી, એ તો યાત્રા કરાવનાર સંઘ/મંડળની પરંપરા મુજબ થોડી ફેરફાર સાથે રાખવામાં આવતા જૈન ધાર્મિક નિયમો છે. નીચે સામાન્ય રીતે રાખાતા મુખ્ય નિયમો સરળ ભાષામાં આપી રહ્યો છું:

૧. આહાર (ખોરાક) સંબંધિત નિયમ

• સખત શાકાહાર – મૂળકંદ, મધ, આલ્કોહોલ, નશીલા દ્રવ્યો વગેરેનો સંપૂર્ણ ત્યાગ.
• રાત્રિભોજન ન લેવું (સૂર્યાસ્ત પછી ના ખાવું).
• યાત્રા દરમ્યાન જ્યાં સંઘ માટે વ્યવસ્થા હોય ત્યાં જ જમવું, બહારનું જમવાનું ટાળવું.
• પાણી પણ શક્ય હોય તેટલું છનાયેલું, જીવદયા ધ્યાનમાં રાખીને લેવુ.

૨. આચાર–વ્યવહાર ના નિયમ

• કોઈ પણ જીવને ઉદેશપૂર્વક હિંસા ન કરવી – રસ્તે ચાલતાં કીડા-મકોડા, છોડ–વૃક્ષ વગેરે પ્રત્યે સાવચેત રહેવું.
• ઝઘડો, ગાળો, ઉંચા અવાજે બોલવું, રાજકીય/વ્યક્તિગત તણાવ ઊભો થાય એવી ચર્ચા ટાળવી.
• યાત્રા દરમિયાન સાધુ–સાધ્વી, વડીલ, સંઘના નિયુક્ત જવાબદાર લોકો પ્રત્યે આદર રાખવો.
• બોલવામાં, વર્તનમાં, પોશાકમાં વિનમ્રતા અને સીમા (લજ્જા) રાખવી.

૩. ધાર્મિક નિયમ

• દરરોજ ઓછામાં ઓછું :

- દેવ–ગુરૂ–ધર્મ ની ત્રણ વખત વંદના, - થોડું પાઠ/ભજન/પ્રાર્થના (નવકાર, ઉવાસગહ, ભક્તામર, વગેરે – જે સંઘ નક્કી કરે).

• યાત્રા દરમ્યાન શક્ય તેટલી સામાયિક, પ્રતિક્રમણ, સ્વાધ્યાય વગેરેમાં ભાગ લેવું.
• મંદિરમાં પ્રવેશ પહેલાં માનસિક અને શારીરિક શુદ્ધતા રાખવી, શાંતિથી દર્શન–પૂજા કરવી.

૪. બ્રહ્મચર્ય અને શીલ સંબંધિત નિયમ

• યાત્રા દરમ્યાન બ્રહ્મચર્યનું પાલન – વાણી, મન, દેહ ત્રણે માં શીલ રાખવું.
• અશ્લીલ વાતો, રમૂજ, મોબાઇલમાં અયોગ્ય વસ્તુઓ, ગીત–સંગીત વગેરે ટાળવા.

૫. વસ્ત્ર–પોશાક સંબંધિત નિયમ

• સ્વચ્છ, સાદા અને શાલીન કપડાં પહેરવા.
• મંદિરમાં ગયા સમયે ખાસ સાવચેત રહેવું – વધારે ચમકદાર, તંગ કે શરીર દેખાય એવા કપડાં ન પહેરવા.
• જૂતાં–ચપ્પલ મંદિર પરિસરમાં ઉતારી દેવા, જ્યાં સંઘ/મંદિરની સૂચના હોય.

૬. સંઘ–અનુશાસન

• સંઘના સમયપત્રક મુજબ જ ચાલવું – ઉઠવું, પૂરાપાટા, જમવાનું, આગળ વધવાનું.
• જવાબદાર શાખાઓ (સંઘપતિ, વ્યવસ્થાપક, પૂજા–સમિતિ વગેરે) જે કહે તે અનુસરવું.
• સંઘ એકતા જળવાય તે માટે પોતાનો સ્વભાવ નિયંત્રણમાં રાખવો.

---

મહત્વની વાત:

• ચોક્કસ “ચારીપાલિત સંઘ” ના નિયમો, એ સંઘનું પત્રક/પંચખાણ/સમિતિ જે આપે તે જ અંતિમ માનવા.
• ઉપરના બધાં નિયમો સામાન્ય જૈન મર્યાદા પર આધારિત છે – દરેક સંઘ તેમાં કંઈક ઉમેરે/કાઢે પણ શકે છે.

જો તમે કોઈ વિશેષ સંપ્રદાય (દિગંબર/શ્વેતાંબર) અથવા ચોક્કસ સંઘ (જેમ કે અમુક શહેરનું ચારીપાલિત સંઘ) માટે નિયમ જોઈએ હોય, તો એ સંઘ પાસેથી મળતું લખિત “નિયમપત્રક” જ અનુસરવો – એ સૌથી સાચું રહેશે.