ઊણોદરી “શું છે?” અને “કેવરીતે કરવી?” – બંને બહુ સરળ રીતે સમજી લેીએ.

1. ઊણોદરી શું છે?

જૈન ધાર્મમાં ૧૨ તાપ (તપ) છે. તેમાં બાહ્ય તાપ (૬)માં એક તાપ છે ઊણોદરી (Avamodarya) તેનો અર્થ: પેટ ભરાય તેટલું ન ખાવું, હંમેશા ભૂખ કરતાં થોડું ઓછું જ ખાવું.

અર્થાત્:

• ભૂખ ૧૦ છે તો તમે ૬–૭ સુધી જ ખાઓ.
• શરીર ચાલે એટલું ખાવું, રસ‑ભોગ માટે નહીં.

2. ઊણોદરી કેવી રીતે કરવી? (સરળ રીત)

1. પચ્છખાણ (સંકલ્પ) લો

- આજે/આ સપ્તાહે/આજથી દરરોજ - “હું મારા રોજના જેટલું ખાઉં છું, એથી ઓછું જ ખાશ” એવો નિશ્ચય કરો.

1. મર્યાદા નક્કી કરો

- જેમ કે: - રોજ ૩ વખત ખાતા હો તો ૨ વખત જ ખાવું - અથવા, - એક વખતે જેટલો થાળી/કટોરી લેતા હતા, એ કરતાં અડધું અથવા ¼ ઓછું લેવું. - ગરિષ્ટ મીઠાઈ, તળેલું, વધારે રસવાળું ઓછું રાખવું.

1. ધીમે અને સજાગ રહીને ખાવો

- ખાવા પહેલા નવકાર મંત્ર બોલો. - ધીમે ચાવીને ખાઓ, વચ્ચે પાણી ઓછું લો. - જ્યારે લાગે કે “હજુ ખાઈ શકું છું” પણ પેટ હળવું ભરાયું છે – ત્યાં જ અટકી જાવ. એ પળે જ ઊણોદરીનો તપ શરૂ થાય છે.

1. લાલચ પર ધ્યાન રાખો

- મન કહે: “થોડું વધુ ખાઈ લઈએ” – ત્યાં રોકાવું. - અંદરથી યાદ કરો: “હું તૃપ્તિ માટે નહીં, જરૂર જેટલા માટે જ ખાઉં છું.”

1. અહિંસા અને આરોગ્યનું ધ્યાન

- ભૂખ્યા રહીને ચીડિયાપણું, ગુસ્સો ન કરવો – નહીં તો તપનો ભાવે નાશ થઈ જાય. - તબિયત બહુ નબળી હોય, દવા ચાલતી હોય તો - ડૉક્ટેર અને વડીલોની સલાહ લઈને - હળવી ઊણોદરી કરો (જેમ કે મીઠાઈ/તળેલું છોડવું, જેઠલું ઓછું ખાવું).

3. આધ્યાત્મિક ભાવ કેવી રાખવો?

• “હું કાયાને માટે નહીં, કર્મક્ષય માટે આ તપ કરું છું.”
• ખાવાના સમયે સમ્યક ભાવ:

- “આહારમાં અજગરિત જીવોથી જેટલી શક્ય હોય તેટલી બચત થાય” - “મને રાગ‑દ્વેષ ઓછો થાય, સમતાભાવ વધે.”

4. શ્વેતાંબર – દિગંબર મતમાં અર્થ

• બંને પરંપરામાં ઊણોદરીનો મૂળ અર્થ એક જ છે –

ભૂખ કરતાં ઓછું ખાવું, આસક્તિ ઓછો કરવી.

• નામમાં થોડો ફરક આવી શકે: Unodari / Avamodarya, પણ ભાવ એક જ છે.

---

દિનચર્યામાં નાના સ્તરે પણ શરૂ કરી શકાય:

• રોજના ભોજનમાં २–४ કોળી ઓછું
• કે એક વેળા ભાત/રોટલી ઓછું

એ પણ સાચી ઊણોદરી છે, જો ભાવ શુદ્ધ હોય.

વધારે વાંચવા માટે તમે અહીં જોઈ શકો છો