આ વાક્ય આધારે બે વાતો સ્પષ્ટ કરવી જરૂરી છે:

૧. “સમ્યક્ દર્શન (સમકિત)” શું છે? સમકિત એટલે આત્મા પર સાચો શ્રદ્ધાભાવ –

• તત્વોમાં (જીવ–અજીવ, પુણ્ય–પાપ, આશ્રવ–બંધ–સંવર–નિરજરા–મોક્ષ)
• તીર્થંકર, આરિહંત, સિદ્ધ, સાધુ, ધર્મ, શાસ્ત્ર વગેરે પ્રત્યે

નિશ્ચિત, અડગ અને નિઃસંકોચ શ્રદ્ધા થવી. આ આંતરિક “દ્રષ્ટિ”નો વિષય છે, બહારનો વેશ કે માત્ર જૈન ઘરનો જન્મ નથી.

૨. “શ્રાવકને સાચવાદન સમકિત ન હોય” – તેનો અર્થ જૈન શાસ્ત્ર મુજબ:

• “શ્રાવક” એટલે ઘરેગૃહસ્થ જૈન અનુયાયી.
• બધા શ્રાવકો પાસે સમકિત હોવું જરૂરી નથી.
• બે પ્રકારના શ્રાવક કહેવાય છે:

1) મિથ્યાદૃષ્ટિ શ્રાવક – જૈન તરીકે જન્મેલ/વર્તન કરતો, પણ આત્મા–તત્વોમાં સાચી શ્રદ્ધા ન જાગી હોય. 2) સમ્યગ્દૃષ્ટિ શ્રાવક – જેને સમકિત ઉપજ્યું છે; તે સાચા તત્વોમાં દ્રઢ શ્રદ્ધાળુ છે.

અટલેકે, “દરેક શ્રાવકને સમ્યક્ દર્શન (સમકિત) હોતું જ હોય એવું નથી.” ઘણા લોકો જૈન કુટુંબમાં જન્મેલ, દેવ–ગુરૂ–ધર્મ કરે છે, પણ

• તત્વજ્ઞાનને સમજ્યા વગર,
• આંખમૂંદી પરંપરા પ્રમાણે,
• અથવા મિશ્ર–મિથ્યા માન્યતાઓ સાથે

ધર્મ કરે તો તેમને “સાચો સમ્યક્ દર્શન” થયેલો માનાતો નથી.

નિષ્કર્ષ (સરળ શબ્દોમાં):

• “શ્રાવક” બનવું અને “સમકિતધારી શ્રાવક” બનવું – બે જુદી અવસ્થાઓ છે.
• સમકિત એ વિશેષ આંતરિક કૃપા/પરિણામ છે – તે વિના શ્રાવક ફક્ત નાંમમાત્ર જૈન છે.
• જ્યારે સાચું તત્વજ્ઞાન સમજી, તેમાં દૃઢ શ્રદ્ધા પેદા થાય, ત્યારે જ “સાચવાદન સમકિતવાળો શ્રાવક” કહેવાય.