ત્રિષષ્ઠિશલાકા પુરુષ પર કોઈ લેખ લખાયો હોય તો એ શોધી આપો
હા, “ત્રિષષ્ઠિ શલાકા પુરુષ” વિષય પર ઘણા ગ્રંથો અને પ્રસ્તાવના‑રૂપ લેખો ઉપલબ્ધ છે. થોડું સ્પષ્ટ રીતે:
- મૂળ પ્રધાન ગ્રંથ
- “ત્રિષષ્ઠિ શલાકા પુરુષ ચરિત્ર” – આચાર્ય હેમચન્દ્ર આ સમગ્ર ગ્રંથ પોતે જ ૬૩ મહાપુરુષોનું વિશાળ “લેખ/ચરિત્ર” છે – તેમાં દરેક તીર્થંકર, ચક્રવર્તી, બલદેવ, વસુદેવ, પ્રતિવસુદેવનું વિગતવાર વર્ણન છે. તેની પ્રસ્તાવના (ભુમિકા) અંદર ઘણી વાર “ત્રિષષ્ઠિ શલાકા પુરુષો કોણ છે, કેમ ‘શલાકા’ કહેવાય, તેમનું મહત્વ શું છે” – એ બધું લેખ સ્વરૂપમાં સમજાવ્યું હોય છે.
- લઘુ અને ટિપ્પણીવાળા ગ્રંથો
- “લઘુ ત્રિષષ્ઠિ શલાકા પુરુષ ચરિત્ર” તેમાં શરૂઆતના પ્રકરણોમાં સરળ ભાષામાં સમજાવેલો લેખ મળે છે – ૬૩ શલાકા પુરુષ કોણ‑કોણ, તેમનો વર્ગીકરણ (૨૪ તીર્થંકર, ૧૨ ચક્રવર્તી, ૯ બલદેવ, ૯ વસુદેવ, ૯ પ્રતિવસુદેવ) વગેરે. - કેટલાક પ્રકાશકો (ગુજરાતી/હિન્દી અનુવાદ પ્રકાશિત કરનાર) પોતાની ભુમિકા/આવર્તનમાં ખાસ “શલાકા પુરુષોની વિશેષતા” ઉપર સંક્ષિપ્ત લેખ લખે છે.
- આધુનિક ભાષામાં લેખ / સમરી
- ઘણા આધુનિક લેખો અને “બુક‑સમરી” પ્રકારના લખાણોમાં પણ “ત્રિષષ્ઠિ શલાકા પુરુષ ચરિત્ર” શું છે, તેનો ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક મહત્ત્વ શું છે – એ અલગથી લેખરૂપે સમજાવવામાં આવ્યું છે (ખાસ કરી ગુજરાતી અને અંગ્રેજી બંનેમાં).
- JainKnowledge પર
- JainKnowledge પર હાલમાં પૂરૂા “ત્રિષષ્ઠિ શલાકા પુરુષ” ઉપર એક જમાનો, અલગ મોટો લેખ તો નથી, - પરંતુ અનેક પ્રશ્ન‑જવાબમાં આ ગ્રંથનું નામ, તેનો અર્થ અને તેમાં આવતાં પાત્રો (જેમ કે નેમિનાથ, કૃષ્ણ, રામ‑લક્ષ્મણ, વગેરેઃ) અંગે સારી માહિતી આપવામાં આવી છે.
સારાંશ: હા – “ત્રિષષ્ઠિ શલાકા પુરુષ” વિષય પર લેખ જેવા વર્ણન બહુ જગ્યાએ છે, પરંતુ સૌથી પ્રમાણભૂત અને વિગતવાળા લેખ તો આચાર્ય હેમચન્દ્રનું “ત્રિષષ્ઠિ શલાકા પુરુષ ચરિત્ર” અને તેના લઘુ/અનુવાદ સ્વરૂપો જ છે. જો તમે વાંચન શરૂ કરવું હોય તો ઓછામાં ઓછું એની ભુમિકા (പ്രસ્તાવના) અને “લઘુ ત્રિષષ્ઠિ…” જેવાં સરળ સંક્ષિપ્ત ગ્રંથથી શરૂઆત કરશો તો તમને આખા વિષયનો સાર લેખ જેવી રીતે મળી જશે.