જૈન દર્શન પ્રમાણે “અનુબંધ” શબ્દનો અર્થ સામાન્ય ભાષામાં કહીએ તો:

અનુબંધ એટલે શું?

અનુબંધ = પરિણામ / ફરજિયાત જોડાતું ફળ / આગળ જોડાતો પ્રભાવ

સાદી ભાષામાં:

• તમે જે પણ કર્મ કરો છો (સારો કે ખરાબ),
• તે પછી જે પરિણામ આવે છે, જે બંધાય છે, અથવા આગળનાં જન્મોમાં જોડાઈને આવે છે, તેને અનુબંધ કહી શકાય.

ધાર્મિક અર્થમાં

જૈન ધર્મમાં ખાસ કરીને વાત આવે છે:

• ગુણાનુબંધ કષાય

– એવો ક્રોધ, માન, માયા, લોભ, વગેરે, – જે આ જન્મનાં અંત સુધી તો રહે જ છે, – અને સાથે‑સાથે આગળનાં જન્મમાં પણ તેનું ફળ “અનુબંધરૂપે” જોડાઈને જાય છે.

અહીં “અનુબંધ” = આગળના જન્મમાં ચાલ્યો જતો બંધ / ફળ.

ખૂબ સરળ ઉદાહરણ

• તમે કોઈને ક્રોધથી બહુ દુઃખ આપો છો.
• એ સમયે કર્મનું બંધ પણ થાય છે અને
• એવી વૃત્તિથી આગળનાં જન્મમાં પણ દુઃખદ પરિસ્થિતિઓ, દુશ્મની, અશાંતિ રૂપે ફળ જોડાતું રહે – આને અનુબંધ સ્વરૂપે આવતું ફળ કહી શકાય.

એથી: અનુબંધ = કરેલા કર્મનું જોડાયેલું ફળ, જે આગળ પણ સાથ છોડતું નથી.