“કનક થી કોનું પતન થયું?” – આ વાક્ય કોઈ ખાસ કથા / કોયડા પર આધારિત લાગે છે, પરંતુ આપ કઈ ચોક્કસ કથા વિશે પુછો છો એ આટલી માહિતીથી સ્પષ્ટ થતું નથી, એટલે ચોક્કસ નામ કહેવું યોગ્ય નહીં બને.

જૈન ધર્મમાં કનક (સોનું) બહુ વાર મોહ, લોભ અને આસક્તિનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. ઘણી કથાઓમાં જણાવાયું છે કે –

• રાજા હોય કે શ્રીમંત શ્રાવક,
• અથવા ક્યારેક સાધુ–સાધ્વી,

જ્યારે “કનક” (ધન‑દોલત, સોનું, વૈભવ) પ્રત્યે જોરદાર મોહ થાય, ત્યારે તેમની આધ્યાત્મિક પ્રગતિનું પતન થાય છે –

• સમ્યક્ત્વ બગડે,
• સદાચાર છૂટી જાય,
• હિંસા, કપટ, અસત્ય જેવા પાપો થવા લાગે.

જૈન સિદ્ધાંત ખૂબ સાદું છે:

> વસ્તુ (કનક/ધન) ખોટું નથી, > પણ તેને લઈને ઉદ્ભવતો રાગ‑દ્વેષ જ પતનનું કારણ છે.

આથી પાઠ એવો છે કે:

• ધન આવે તો પણ વિનય, સિદ્ધાંત અને અપરિગ્રહ ન છૂટે,
• સોના કરતાં પણ વધારે કિંમત સમ્યક દર્શન, સમ્યક જ્ઞાન અને સમ્યક ચારિત્રની છે.

જો તમે કોઈ ખાસ જૈન કથા (જેમ કે કોઈ રાજા, શ્રીમંત વેપારી વગેરેની) ધ્યાનમાં રાખીને આ પ્રશ્ન પૂછ્યો હોય, તો એ કથા અનુસાર કનકથી થયેલું પતન એ જ રીતે સમજવાનું રહે છે – લોભ અને આસક્તિના કારણે ધાર્મિક માર્ગથી ભટકવું.