“Pāṇī no kāl” (પાણીનો કાળ) mahīnā upar nathī, maryādā upar chhe – pan Fāgun ane Chomāsu vakhate ghani vakhate alag rīt saṁjāyvā mā āve chhe.

1. Sāmānya arth – “pāṇī no kāl”

• Divas māṅ j pāṇī: Sūryoday thī sūryāst sudhī j pāṇī (Chauvihaar hoy to rātre bilkul nāhī).
• Ukālelū / ubālu pāṇī: je pāṇī ubāḷī ne chānyu hoy, e keṭlak kalāk sudhī ja upyog mā levāy – ā samay ne “pāṇī no kāl” kahe chhe. Pachī te pāṇī fenkī ne navu ubāḷavu.

2. Fāgun mā “pāṇī no kāl”

Anek Śvetāmbara maryādāmā sādho mahīnā (jem ke Fāgun) mā:

• Ukālelā pāṇī no kāl = vadhu lambo rākhe chhe (ghani jāte 24 kalāk sudhī mānyu hoy).
• Arth: Āje savāre ubāḷyu hoy to āvti savār sudhī ichchhā hoy to upyog kare chhe (pan hameshā chhānyu, ḍhāṅkhelu ane sāfu hovū joie).

Ā āṅk badā sampradāy mā same nathī – koi 24 kalāk, koi 12 kalāk kahe, etle tamārā potānā guru / gacha ni maryādā pramāṇe j mānvu.

3. Chomāsu (Chaturmās) mā “pāṇī no kāl”

Chomāsu = varsādno mokāḷo, jema pāṇī mā jīv (āp‑kāy) vadhu udbhav kare chhe. Etle:

• Ghani maryādāmā Chomāsu mā pāṇī no kāl ochho karī de chhe.

- Udāharan: sādho mahīnā mā 24 kalāk māntā hoy, to Chomāsu mā 12 kalāk athvā 6 kalāk ja māne.

• Hetu: pāṇī mā nava sūkṣma jīv utpatti ochhi karavī ane ahiṁsā balvāṇ banāvavī.

Pan pakkī sīmā (24/12/6 kalāk) badhā mā ek ja nathī –

• Koi gacha: 24 → 12
• Koi: 24 → 6

Ā badhu ācārya / guru‑paramparā nu nirdhāraṇ chhe.

---

Sārāṅsh:

• “Pāṇī no kāl” = ubāḷelā, chānyelā pāṇī ne keṭlā kalāk sudhī upyog karo e samay‑maryādā.
• Fāgun mā sāmānya rīte lambo kāl (ghani jāte 24 kalāk) mānyo hoy.
• Chomāsu mā jīv vadhu hoy etle kāl ochho karī devāno ācār chhe (jem 12 athvā 6 kalāk).
• Nischit gaṇṭā māṭe hameshā tamārā potānā guru / maryādānu pālan karvu.

Vistar mā vāṅchvā māṭe ā prashna par ādhārit samjuti ahiṁ malī śake chhe: