વરશીતપ (વર્ષીતપ / વરસી તપ) નું મહત્ત્વ – સરળ ભાષામાં

1. ભગવાન ઋષભદેવ સાથે જોડાયેલું તપ

- વરશીતપ તે તપ છે જેની પ્રેરણા પ્રથમ તીર્થંકર ભગવાન ઋષભદેવ પાસેથી મળે છે. - ભગવાને ૧૩ મહિના ૧૩ દિવસ સુધી સતત વૈકલ્પિક ઉપવાસ કરીને આ તપ કર્યું અને અક્ષય તૃજિયાના દિવસે ગન્ના રસથી પરણે કર્યું. - એટલે આજકાલ જે વરશીતપ કરીએ છીએ, તે ભગવાનના તપને યાદ કરીને, તેને અનુસરવાનો પ્રયત્ન છે.

1. ગાઢ પાપ ક્ષય અને કર્મ નિર્જરા

- વર્ષભર એક દિવસ ઉપવાસ – બીજે દિવસે અલ્પ ભોજન (એકાસન/બિયાસન) કરીને જીવન જીવવું બહુ મુશ્કેલ છે. - આ તપથી - ક્રોધ, માન, માયા, લોભ જેવા કષાય ધીમે ધીમે નરમ પડે છે - જૂના બંધાયેલા પાપ કર્મોનો ક્ષય (નિર્જરા) વધારે થાય છે. - એટલા માટે વરશીતપને ઊચા દરજાનું “તપ” માનવામાં આવે છે.

1. ઇન્દ્રિય-જય અને સંયમની સાધના

- રોજ–રોજ ખાવાની આદત છોડીને નિશ્ચિત નિયમથી જમવું, - સ્વાદ, રાગ–દ્વેષને છોડવાની પ્રેક્ટિસ, - મન, વાણી અને શરીરને શાંત રાખવાની કસરત – આ બધાથી ઇન્દ્રિય ઉપરનો કાબૂ (ઇન્દ્રિય જય) વધે છે. - ધીમે ધીમે વૈરાગ્ય (વિરક્તિ) વધે છે, ભોગોથી ઉદાસીનતા આવે છે.

1. આંતરિક તપ અને ભાવ-શુદ્ધિ

- વરશીતપ માત્ર ન ખાવાનું નથી; - પઠન–સ્વાધ્યાય, - સમાયિક, પ્રતિક્રમણ, - જાપ, ધ્યાન, - પરોપકાર, સેવા વગેરે સાથે કરાય ત્યારે જ સાચું ફળ આપે છે. - આમ કરવાથી માણસની ભાવ-શુદ્ધિ થાય છે – ચિત વધુ નિર્મળ અને ધાર્મિક બને છે.

1. શ્રાવક માટે દુર્લભ અને વિશેષ પુણ્યનું સાધન

- શાસ્ત્રોમાં વરશીતપને શ્રાવક–શ્રાવિકાઓ માટે અતિ વિશિષ્ટ મહાપુણ્યકર્મનું સાધન ગણવામાં આવે છે. - કહ્યું છે કે – - એવો ગાઢ સંયમ, - ગુરુ-આજ્ઞા અને સંઘ આશીર્વાદ સાથે જો કરાય, તો ભવ-ભવના દુઃખ ઓછાં થઇ, સુગત ગતિ અને અંતે મોક્ષ માર્ગમાં દુર્લભ સહાયક બને છે.

1. દિગંબર – શ્વેતાંબર પરંપરાનાં નાનાં ભેદ, પરંતુ ભાવ એક જ

- કેટલાંક દિગંબર પરંપરામાં વરશીતપ થોડી અલગ અવધિ અથવા રીતથી પણ થાય છે; - શ્વેતાંબર પરંપરામાં સામાન્ય રીતે ૧૩ માસ ૧૩ દિવસ વૈકલ્પિક ઉપવાસ સાથે વર્ણન મળે છે. - છતાં બંને પરંપરામાં મૂળ ભાવ એક જ છે – - કઠિન સંયમ દ્વારા આત્માની ઉન્નતિ, - પાપનો ક્ષય, - અને મોક્ષ માર્ગમાં પ્રગતિ.

1. વ્યવહારુ દૃષ્ટિએ મહત્ત્વ

- શરીરને નિયંત્રિત કરતા શીખવે છે, - ખર્ચ, વેડફાટ, લાલચ ઘટે છે, - સમય વધારે ધર્મક્રિયાઓમાં જાય છે, - કુટુંબ અને સમાજમાં પણ સદાચાર, દાન, સેવા વગેરેની પ્રેરણા પેદા થાય છે.

આ રીતે, વરશીતપ સામાન્ય ઉપવાસ નથી; એ ભગવાન ઋષભદેવના તપને યાદ કરીને, વર્ષભર ચાલતી આત્મ-શુદ્ધિ અને સંયમની મહાયાત્રા છે.

વરશીતપ શું છે અને તેની વિગત વધુ વાંચવા માટે તમે અહીં વાંચી શકો છો: