જૈન ધર્મમાં ૧૨ તપ (૬ બાહ્ય + ૬ આંતરિક) આ રીતે છે – ટૂંકું અને સરળ અર્થ સાથે:

૬ બાહ્ય તપ (Bahya Tap)

1. અનશન – નક્કી સમય સુધી સંપૂર્ણ ઉપવાસ કરવો.
2. અવમોદર્ય (ઉનોદરી) – ભૂખ પૂરતી ન ખાઈ, જાણે જોઈને ઓછું ખાવું.
3. વૃતિ-પરિસંખ્યાન – ખાવાની વસ્તુ, માત્રા, સમય, સ્થળ વગેરેમાં કડક મર્યાદા રાખવી.
4. રસ-પરિત્યાગ – સ્વાદિષ્ટ, ચટપટા, રોચક ખોરાકનો ત્યાગ કરવો.
5. કાય-ક્લેશ – શરીરને સહન થાય તેવાં કષ્ટ લઈને ધર્મસાધના કરવી (જેમ કે લાંબો સમય ઉભા/બેસા રહેવું).
6. સલિનતા (સલ્લિનતા) – એકાંત, ઓછી ચળવળ, ઓછી બોલચાલ; ઇન્દ્રિયોને શાંત રાખીને આંતરિક ધ્યાનમાં રહેવું.

૬ આંતરિક તપ (Abhyantar Tap)

1. પ્રાયશ્ચિત – કરેલા પાપ-દોષ માટે ખરો પસ્તાવો કરીને સુધારાની પ્રતિજ્ઞા કરવી.
2. વિનય – ગુરુ, શાસ્ત્ર અને સાધુઓ પ્રત્યે નમ્રતા, આદર અને આજ્ઞાપાલન.
3. વૈયાવૃત્ય – સાધુ-સાધ્વી અને જરૂરિયાતમંદની નિષ્કામ સેવા કરવી.
4. સ્વાધ્યાય – જૈન શાસ્ત્રોનો અભ્યાસ, પાઠ, ચર્ચા અને વિચાર કરવો.
5. વ્યુત્સર્ગ (કાયોৎসર્ગ) – શરીરથી અસક્ત થઈ સ્થિર રહી, રાગ-દ્વેષ છોડવાનો અભ્યાસ.
6. ધ્યાન – આત્મા પર એકાગ્ર ચિત્ત રાખીને શાંત, શુદ્ધ ભાવનું ધ્યાન કરવું.

વધુ વિગતે વાંચવા માટે અહીં જુઓ