“નાણા” એટલે જ્ઞાન (Jñān). “નાણા નાં સૂત્ર” કહીને સામાન્ય રીતે બે વાતો તરફ ઇશારો થતો હોય છે:

1. જ્ઞાનનાં પાંચ પ્રકાર (પંચ-જ્ઞાન) – સિદ્ધાંતરૂપે

જૈન ધર્મમાં જીવને પાંચ પ્રકારનું જ્ઞાન હોઈ શકે છે:

1. મતિજ્ઞાન (Mati‑jñān) – ઈન્દ્રિયો અને મનથી મળતું સામાન્ય જ્ઞાન 2. શ્રુતજ્ઞાન (Śruta‑jñān) – સાંભળેલું / વાંચેલું શાસ્ત્રજ્ઞાન 3. અવધિજ્ઞાન (Avadhi‑jñān) – દુર સ્થિત પદાર્થોનું અલૌકિક જ્ઞાન 4. મનઃપર્યવજ્ઞાન (Manah‑paryaya‑jñān) – બીજાના મનના ભાવોનું જ્ઞાન 5. કેવળજ્ઞાન (Keval‑jñān) – સંપૂર્ણ, સર્વજ્ઞ જ્ઞાન (ત્રીકાળ અને સર્વપદાર્થનું)

આવા પાંચ જ્ઞાનને મળીને “પંચ જ્ઞાન” કે “નાણા પંચક” કહે છે.

તત્વાર્થ સૂત્રમાં તેનો સૂત્ર છે: “મતિશ્રુતાવધિ‑મનઃપર્યાય‑કેવલાનિ જ્ઞાનાની” અર્થ: માથિ (મતિ), શ્રુત, અવધિ, મનઃપર્યય અને કેવળ — આ પાંચ જ્ઞાનો છે.

1. “ણાણम्मિ સૂત્ર / નાણમિ સૂત્ર (Nanami / Nāṇammi Sūtra)” – એક આગમ સૂત્ર

શ્વેતાંબર પરંપરામાં એક પ્રસિદ્ધ સૂત્ર છે જેને “ણાણम्मિ સૂત્ર” કહે છે. તેમાં સાચા જ્ઞાન, દર્શન, ચારિત્ર અને તપનો સરસ રીતે વર્ણન છે. આ સૂત્રમાં સંક્ષેપમાં બતાવવામાં આવ્યું છે કે:

- સાચું જ્ઞાન (નાણ) શું છે, - તેમાં કઈ કઈ ગુણો હોવા જોઈએ (જેમ કે નિઃશંકતા, નિઃકાંક્ષા, મોહ રહિત દૃષ્ટિ વગેરે), - સારા ચારિત્રનું સ્વરૂપ શું છે, - અને તપ કેવી રીતે કરવું.

આ સૂત્ર સામાન્ય રીતે પાઠશાળા અને સ્વાધ્યાયમાં “જ્ઞાન વિષયક સૂત્ર” તરીકે બોલાય છે.

જો તમે ખાસ કરીને “Nanami / Nāṇammi Sutra” નો સંપૂર્ણ પાઠ અને તેનો અર્થ વાંચવા માંગતા હો, તો તે જૈનનૉલેજ પર ઉપલબ્ધ છે – “NANAMI SUTRA” નામે. વધુ વિગત માટે અહીં વાંચી શકો છો: