ભગવતી સૂત્રમાં નિર્ગ્રંથ નો મુખ્ય અર્થ છે — જે રાગ, દ્વેષ અને પરિગ્રહની ગ્રંથીથી મુક્ત હોય તે.

સામાન્ય રીતે તેના 2 પ્રકાર બતાવવામાં આવે છે:

1. દ્રવ્ય નિર્ગ્રંથ

- બહારના પરિગ્રહથી રહિત - જેમ કે માલ-સામાન, સંપત્તિ, આસક્તિનો ત્યાગ

1. ભાવ નિર્ગ્રંથ

- અંદરની કષાયો થી રહિત - જેમ કે ક્રોધ, માન, માયા, લોભ, રાગ-દ્વેષનો અભાવ

પૂર્ણ નિર્ગ્રંથ તે જ ગણાય, જેમાં બાહ્ય પરિગ્રહ પણ ન હોય અને આંતરિક કષાયો પણ ન હોય.

જો તમે ઇચ્છો તો હું ભગવતી સૂત્રમાં “નિર્ગ્રંથ” શબ્દનો શાસ્ત્રીય અર્થ સરળ ભાષામાં પણ લખી આપું.