45 Āgamas in simple Gujarati/Hindi names - the meaning of each Āgama
હાં, શ્વેતામ્બર પરંપરા મુજબ 45 આગમોના સરળ ગુજરાતી/હિન્દી નામ અને તેમનો અર્થ નીચે આપ્યો છે. આગમોનો અર્થ અહીં “શાસ્ત્રીય ગ્રંથ/ભગવાન મહાવીરના ઉપદેશનું સંકલન” એવો છે.
1) 11 અંગ આગમ
- આચારાંગ સૂત્ર — સાધુના આચાર, સંયમ અને જીવનપદ્ધતિનું વર્ણન.
- સૂત્રકૃતાંગ સૂત્ર — જુદા મત-દર્શન અને જૈન સિદ્ધાંતોનું નિરૂપણ.
- સ્થાનાંગ સૂત્ર — વસ્તુઓને ગણતરી/વર્ગીકરણથી સમજાવતો ગ્રંથ.
- સમવાયાંગ સૂત્ર — સંખ્યાઓ અને વિષયોના સમૂહરૂપ વર્ણનવાળો ગ્રંથ.
- વ્યાખ્યાપ્રજ્ઞાપ્તિ / ભગવતી સૂત્ર — જ્ઞાન, તત્ત્વ અને પ્રશ્નોત્તરનું વિશાળ આગમ.
- જ્ઞાતાધર્મકથા સૂત્ર — ધર્મકથાઓ અને બોધપ્રદ કથાઓનો સંગ્રહ.
- ઉપાસકદશાંગ સૂત્ર — શ્રાવકોના દશ આદર્શ જીવનનું વર્ણન.
- અંતકૃર્દશાંગ સૂત્ર — મુક્તિ પામેલા ઉત્તમ આત્માઓનું વર્ણન.
- અનુત્તરૌપપાતિકદશાંગ સૂત્ર — ઉત્તમ દેવલોકમાં જન્મ પામનાર આત્માઓનું વર્ણન.
- પ્રશ્નવ્યાકરણ સૂત્ર — પ્રશ્નો અને તેમના જવાબો દ્વારા ધર્મબોધ.
- વિપાકસૂત્ર — કર્મના ફળ અને તેના પરિણામોનું વર્ણન.
2) 12 ઉપાંગ આગમ
- ઔપપાતિક સૂત્ર — આત્માનો જન્મ, ગતિ અને ઉપપાતનું વર્ણન.
- રાજપ્રશ્નીય સૂત્ર — રાજા-પ્રશ્નો અને ધર્મચર્ચાનો ગ્રંથ.
- જીવાભિગમ સૂત્ર — જીવજંતુઓ અને જીવતત્ત્વનું વર્ણન.
- પ્રજ્ઞાપના સૂત્ર — તત્ત્વજ્ઞાન અને વિવિધ વિષયોની સમજણ.
- સૂર્યપ્રજ્ઞાપ્તિ — સૂર્યની ગતિ, રચના અને જૈન દૃષ્ટિએ તેનું વર્ણન.
- જંબૂદ્વીપ પ્રજ્ઞાપ્તિ — જંબૂદ્વીપની રચના અને ભૂગોળનું વર્ણન.
- ચંદ્રપ્રજ્ઞાપ્તિ — ચંદ્રની ગતિ અને રચનાનું વર્ણન.
- નરકાવલીકા — નરકગતિ અને દુઃખના કારણોનું વર્ણન.
- કલ્પાવતંસિકા — કલ્પલોક અને દેવજન્મનું વર્ણન.
- કલ્પિકલ્પિકા — દેવગતિ અને સ્વર્ગલોક સંબંધિત વર્ણન.
- પુષ્પિકા — પુષ્પક/દૈવી વિષય અને વર્ણનાત્મક આગમ.
- પુષ્પચૂલિકા — પુષ્પિકા સાથે સંબંધિત પૂરક ગ્રંથ.
- વૃષ્ટિસૂત્ર — વર્ષા, ઋતુ અને પ્રાકૃતિક વર્ણન.
3) 10 પ્રકીર્ણક આગમ
- ચંદ્રવેદ્યક — જ્યોતિષ/તારાગણ અને ગણિતીય જ્ઞાન.
- દેવિંદ્રસ્તવ — દેવો અને ઇન્દ્રોની સ્તુતિ.
- ગણિવિદ્યામાં — ગણનાનો/ગણિતનો ખાસ જ્ઞાનગ્રંથ.
- મહાપ્રત્યાખ્યાન — મહાવ્રતો અને ત્યાગની પ્રેરણા.
- વીરસ્તવ — ભગવાન મહાવીરની સ્તુતિ.
- આતુરપ્રત્યાખ્યાન — અંતિમ ક્ષણે ધર્મસાધના અને ત્યાગનું માર્ગદર્શન.
- ભક્તપરિજ્ઞા — ભક્તિપૂર્વક તપ-સાધના અને નિષ્ઠા.
- તંદુલવૈચારિક — જીવન, શરીર અને અન્ન-વિચારણાનો ગ્રંથ.
- ચંદ્રાવલેધિકા — ચંદ્રસંબંધિત ગણના અને વિચાર.
- મરણવિભક્તિ — મૃત્યુના પ્રકારો અને તેનો વિચાર.
4) 6 છેદસૂત્ર
- નિશીથ સૂત્ર — રાત્રિચર્યાનો, અનુશાસન અને પ્રાયશ્ચિત્તનો ગ્રંથ.
- મહાનિશીથ સૂત્ર — વિશેષ શિસ્ત, પ્રાયશ્ચિત્ત અને સાધના.
- વ્યવહાર સૂત્ર — સાધુ-સંઘના વ્યવહાર અને દંડ/પ્રાયશ્ચિત્તના નિયમો.
- આચારદશાંગ સૂત્ર — સાધુઆચારના દશ અધ્યાય.
- કલ્પ સૂત્ર — તીર્થંકરો, ભદ્રબાહુ અને સંઘાચારનું મહત્વપૂર્ણ વર્ણન.
- જીતકલ્પ સૂત્ર — પ્રાયશ્ચિત્ત અને સંઘશિસ્ત સંબંધિત ગ્રંથ.
5) 4 મૂળસૂત્ર
- ઉત્તરાધ્યયન સૂત્ર — ઉપદેશ, વૈરાગ્ય અને મુક્તિમાર્ગનું મુખ્ય સૂત્ર.
- આવશ્યક સૂત્ર — દૈનિક આવશ્યક ક્રિયાઓ અને પ્રતિક્રમણનું આધાર સૂત્ર.
- દશવૈકાલિક સૂત્ર — સાધુજીવનના નિયમો અને દૈનિક આચાર.
- પિંડનિર્યુક્તિ — ભિક્ષાચર્યા અને આહાર સંબંધિત નિયમો.
6) 1 ચૂલિકા
- નન્દી સૂત્ર — જ્ઞાન, શ્રુત અને આગમપરંપરાનું મહત્ત્વ.
સરળ રીતે યાદ રાખવાની રીત
- 11 અંગ = મુખ્ય આધારગ્રંથ
- 12 ઉપાંગ = વધારાના વિવરણગ્રંથ
- 10 પ્રકીર્ણક = વિવિધ વિષયોના નાના ગ્રંથ
- 6 છેદસૂત્ર = સાધુઆચાર અને પ્રાયશ્ચિત્ત
- 4 મૂળસૂત્ર = આધારભૂત મુખ્ય સૂત્ર
- 1 ચૂલિકા = પરિપૂર્ણતા/જ્ઞાનવિષયક પૂરક સૂત્ર
જો તમે ઇચ્છો તો હું આ જ 45 આગમોની ટૂંકી એકલાઇન ગુજરાતી યાદી અથવા ટેબલ ફોર્મમાં વધુ સરળ રીતે પણ આપી શકું છું.