હા, ગોશાલક (અંજીકપુત્ર ગોશાલક) ને સામાન્ય રીતે નિયતિવાદી માનવામાં આવે છે, પરંતુ જૈન દૃષ્ટિએ તે પૂર્ણ અને શુદ્ધ અર્થમાં નિયતિવાદી નહોતો.

જૈન સમજ મુજબ

• બધું પૂર્વનિર્ધારિત છે,
• પુરુષાર્થથી કંઈ ખાસ બદલાતું નથી,
• જીવ પોતાની સ્થિતિથી એક નિશ્ચિત ક્રમમાં જ આગળ વધે છે.

આ કારણથી તેને નિયતિવાદી કહેવાય છે.

પરંતુ જૈન મત શું કહે છે?

• પુરુષાર્થ અને કર્મ બંને મહત્વપૂર્ણ છે,
• માત્ર નિયતિથી જ બધું નથી થતું,
• જીવના પ્રયત્ન, સંયમ, તપ અને જ્ઞાનથી કર્મક્ષય શક્ય છે.

અેથી, ગોશાલકનો સિદ્ધાંત જૈન સિદ્ધાંતથી ભિન્ન હતો.

ટૂંકમાં

• હા, ગોશાલકને નિયતિવાદી ગણવામાં આવે છે.
• પરંતુ જૈન દૃષ્ટિએ તેનો નિયતિવાદ એકાંગી અને અપૂર્ણ હતો.

જો જોઈએ તો હું ગોશાલકના મત અને જૈન કર્મવાદ વચ્ચેનો તફાવત પણ સરળ ભાષામાં આપી શકું છું.