માર્ગણા એટલે જીવમાં જોવા મળતી એવી વિશેષતાઓ અથવા અવસ્થાઓ, જેના આધારે જીવનું વર્ણન અને વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે.

જૈન ધર્મમાં માર્ગણા દ્વારા જીવના બંધ, ગતિ, ઇન્દ્રિય, કષાય, યોગ વગેરે સંબંધિત લક્ષણોને સમજાવવામાં આવે છે. અર્થાત્, જીવ કયા પ્રકારની સ્થિતિમાં છે તે જણાવતી વર્ગીકરણ પદ્ધતિને માર્ગણા કહે છે.

સરળ શબ્દોમાં:

• માર્ગણા = જીવની તપાસ/વર્ગીકરણ કરવાની પદ્ધતિ
• તેનો ઉપયોગ આત્માની વિવિધ અવસ્થાઓ સમજવા માટે થાય છે

જૈન શાસ્ત્રોમાં સામાન્ય રીતે ૧૪ માર્ગણા કહેવામાં આવે છે. જો તમે ઇચ્છો તો હું ૧૪ માર્ગણાના નામ અને સરળ અર્થ પણ આપી શકું.