સંથારો વિષે શાસ્ત્રીય પ્રવચન (ગુજરાતીમાં)

જૈન ધર્મમાં સંથારો અથવા સલ્લેખના જીવનના અંતિમ સમયે કરાતો ધર્મમય, વૈરાગ્યપૂર્ણ અને આત્મશુદ્ધિનો માર્ગ છે. તેનો અર્થ જીવનથી ભાગવું નથી, પરંતુ કષાય, આસક્તિ, શરીર-મોહ અને ભયને ધીમે ધીમે ક્ષીણ કરીને સમભાવમાં સ્થિર થવું છે.

જૈન આગમો અને શાસ્ત્રોમાં સંથારાનો મૂળ ભાવ સ્પષ્ટ છે કે અંતિમ ક્ષણે પણ સાધક અહિંસા, સમતા, ક્ષમા, નિર્વેરભાવ અને આત્મચિંતનમાં સ્થિર રહે.

શાસ્ત્રીય ભાવ

“સમભાવમાં મરણ પામવું એ જ ઉત્તમ સંયમનું અંતિમ ફળ છે.” આ ભાવ જૈન પરંપરામાં સમાધિમરણ અને સલ્લેખનાના તત્ત્વને દર્શાવે છે.

“કષાયોને ક્ષીણ કરીને, આત્માને શુદ્ધ અવસ્થામાં સ્થિર કરવી — એ જ સલ્લેખના છે.” અર્થાત્ ગુસ્સો, માન, માયા અને લોભનો ત્યાગ કરીને ધર્મમાં લીન થવું.

“શરીર નશ્વર છે, આત્મા નિત્ય છે.” આ જ્ઞાન સંથારાના મૂળમાં છે. સંથારો આત્માના હિત માટે છે, શરીરના નાશ માટે નહીં.

સંથારાનો સાચો અર્થ

• આ આત્મહત્યા નથી
• આ બળજબરીથી લેવાતો નિર્ણય નથી
• આ અંતિમ સંયમ અને વૈરાગ્યની સાધના છે
• આમાં શ્રાવક/મુનિ સમભાવપૂર્વક જીવનના અંતિમ તબક્કામાં પ્રવેશ કરે છે

સંથારાના મુખ્ય અંગો

1. અનુભવ અને સમજણપૂર્વક નિર્ણય
2. પાપકર્મનો ખેદ
3. ક્ષમા-યાચના અને ક્ષમા-દાન
4. પંચપરમેષ્ઠી સ્મરણ
5. આહારનો ધીમે ધીમે ત્યાગ
6. સમતા અને ધ્યાનમાં સ્થિરતા
7. મૃત્યુને સમાધિરૂપ બનાવવાની ભાવના

શાસ્ત્રભાવથી સંથારો ક્યારે યોગ્ય ગણાય?

જૈન પરંપરામાં સંથારો ત્યારે યોગ્ય માનવામાં આવે છે જ્યારે:

• શરીર અતિશય ક્ષીણ થઈ ગયું હોય
• રોગ/વૃદ્ધાવસ્થા કારણે ધર્મસાધના અશક્ય બને
• કષાય અને આસક્તિનો ત્યાગ કરીને સમભાવમાં રહેવાની સાચી ભાવના હોય
• આ નિર્ણય સંપૂર્ણપણે ધર્મમય, નિર્મળ અને નિર્લોભ હોય

પ્રવચનનો સાર

સંથારોનો મુખ્ય સંદેશ છે:

“અંતિમ ક્ષણે પણ આત્માને ધર્મમાં સ્થિર રાખવો.” “જીવનનું અંતિમ ચરણ પણ સાધના બની શકે છે.” “મૃત્યુ નહીં, પરંતુ સમાધિ પ્રાપ્ત કરવી એ જ સંથારાનો લક્ષ્ય છે.”

નમ્ર અંતિમ વિચાર

જૈન ધર્મમાં સંથારો આત્મકલ્યાણની ઊંચી સાધના છે. તેમાં હિંસા નથી, ઉદ્દેશ દુઃખવૃદ્ધિ નથી, પરંતુ શાંતિ, ક્ષમા, સમતા અને મોક્ષમાર્ગની દૃઢતા છે.

પ્રાર્થના: “હું સર્વ જીવો પ્રત્યે ક્ષમા ધારું, સર્વે મને ક્ષમા કરે.”

જો તમને ઇચ્છા હોય, તો હું આ વિષય પર “સંથારો વિષે 5 મિનિટનું પ્રવચન” અથવા “શાસ્ત્રીય દોહા/ગુજરાતી સ્તુતિ સાથે” પણ તૈયાર કરી શકું છું.