દ્રવ્ય સંયમનું પાલન મુખ્યત્વે સાધુ-સાધ્વી, શ્રમણ-શ્રમણી કરે છે. અર્થાત્ જે બાહ્ય રીતે વ્રત, નિયમ, વેશ, આચરણ અને સંયમનું પાલન કરે છે, તેને દ્રવ્ય સંયમ કહેવાય છે.

ભાવ સંયમનું પાલન તે કરે છે જેના અંતરમાં કષાયો, રાગ-દ્વેષ, હિંસા, અસત્ય, અપરિગ્રહ વગેરેનો ત્યાગ હોય. આ સંયમ આંતરિક શુદ્ધિ સાથે સંબંધિત છે અને તેને મુનિ પણ કરે છે, તેમજ શ્રાવક-શ્રાવિકા પણ યથાશક્તિ પોતાના જીવનમાં પાળે છે.

સારાંશમાં:

• દ્રવ્ય સંયમ = બાહ્ય આચરણનો સંયમ
• ભાવ સંયમ = આંતરિક ભાવનો સંયમ

જો ઇચ્છો તો હું આનો વધુ સરળ ગુજરાતી અર્થ પણ આપી શકું છું.