સંલેખના (Sanlekhna / Sallekhana) જૈન ધર્મમાં આત્મશુદ્ધિ અને વૈરાગ્યપૂર્વક જીવનના અંત સમયે ધીમે-ધીમે આહાર, રસ અને દેહાસક્તિનો ત્યાગ કરીને સમભાવમાં રહેવાની સાધના છે. તેનો હેતુ શરીરને કષ્ટ આપવાનો નહીં, પરંતુ કષાયોનું શમન, અહિંસાનું પાલન, અને આત્માને શાંતિપૂર્વક અંતિમ અવસ્થામાં સ્થિર રાખવો છે. ( jainqq.org)

આગમોમાં સંલેખના માટે ઉલ્લેખ

જૈન આગમોમાં સંલેખનાનો સીધો અને પરોક્ષ બંને રીતે ઉલ્લેખ મળે છે. ખાસ કરીને:

• સમવાયાંગ સૂત્ર — તેમાં “સંલેખણા”, “પાવઉગમણ” (પ્રાયોપગમન) અને “અંતકિરિયા” જેવા શબ્દો સાથે તેનો ઉલ્લેખ આવે છે. ( jainqq.org)
• આચારાંગ સૂત્ર — સંલેખના ક્યારે અને કેવી રીતે સ્વીકારવી તેની ભૂમિકા બતાવે છે. ( jainqq.org)
• સ્થાનાંગ સૂત્ર — તેમાં પણ સંલેખના સંબંધિત સંદર્ભો મળે છે. ( jainqq.org)
• ઉપાસકદશાંગ સૂત્ર — શ્રાવકના ધર્મમાં અંતકાળની સાધના અને પવિત્ર મરણના સંદર્ભમાં તેનો ઉલ્લેખ મળે છે. ( jainqq.org)
• ભગવતી આરાધના — આ ગ્રંથમાં સંલેખના અને સમાધિમરણનું વિશેષ વર્ણન મળે છે; દિગંબર પરંપરામાં આ બહુ મહત્વનો ગ્રંથ ગણાય છે. ( jainqq.org)

સરળ ભાષામાં અર્થ

સંલેખના એટલે:

1. શરીર, ભોજન અને સંસારિક આસક્તિમાં ધીમો ઘટાડો,
2. કષાયોનો ત્યાગ,
3. ગુરુની અનુમતિથી ધાર્મિક રીતે અંતિમ સાધના,
4. સમભાવ સાથે આત્મધ્યાનમાં સ્થિર રહેવું. ( jainqq.org)

ટૂંકું નિષ્કર્ષ

જૈન ધર્મમાં સંલેખના આત્મહિંસા નહીં, પરંતુ આત્મસાધના છે. આગમોમાં તેનો આધાર સમવાયાંગ, આચારાંગ, સ્થાનાંગ, ઉપાસકદશાંગ અને પરંપરાગત ગ્રંથ ભગવતી આરાધનામાં મળે છે. ( jainqq.org)

જો તમે ઇચ્છો તો હું આને શુદ્ધ ગુજરાતી નોટ્સ સ્વરૂપે પણ લખી આપી શકું.