જૈન ધર્મ અનુસાર તિર્થંકર ભગવાનની માતા જ્યારે તિર્થંકરનો અવતાર લે છે ત્યારે તેમને સોળ સ્વપ્ન (૧૬ સ્વપ્ન) આવે છે. આ ૧૬ સ્વપ્નોનું વિશેષ મહત્વ છે અને દરેક સ્વપ્નનો આગવો અર્થ હોય છે. આ સ્વપ્નોનું અર્થ વિષ્ણુકુમાર મુનિ, ઇન્દ્ર અને જૈન શાસ્ત્રોમાં આ પ્રમાણે સમજાવવામાં આવ્યો છે:

સોળ સ્વપ્નો અને તેમના અર્થ:

1. હાથી: મહાન, શક્તિશાળી અને ધૈર્યવાન પુત્રની પ્રાપ્તિ થશે.
2. સિંહ: પુત્ર બહાદુર અને ભયહીન હશે.
3. વાઘ: પુત્ર અપરાજિત અને આગવો હશે.
4. લક્ષ્મી: સમૃદ્ધિ અને સૌભાગ્ય લાવનાર પુત્ર.
5. મલ્ય: પુત્ર સૌમ્ય અને સૌમ્યતાનું આવતરણ કરનાર.
6. ચંદ્ર: પુત્ર શીતળતા અને શાંતિ લાવનાર.
7. સૂર્ય: પુત્ર પ્રકાશ અને જ્ઞાનથી પ્રકાશિત કરનાર.
8. ધ્વજા: પુત્ર વિજયશ્રી પ્રાપ્ત કરાવનાર.
9. કળશ: પુત્ર પૂર્ણતા અને પાવનતા લાવનાર.
10. કમળ: પુત્ર નિર્મળ અને વિશિષ્ટ ગુણો ધરાવનાર.
11. સમુદ્ર: પુત્ર અખૂટ ગુણો ધરાવનાર.
12. રથ: પુત્ર સમાજમાં આગવો સ્થાન ધરાવનાર.
13. દ્વીપ: પુત્ર દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ અને આગવો હશે.
14. રત્ન: પુત્ર અતિ મૂલ્યવાન ગુણો ધરાવનાર.
15. અગ્નિ: પુત્ર તેજસ્વી અને પ્રકાશમાન હશે.
16. વાટિકા (બગીચો): પુત્ર જીવનમાં સુખ અને શાંતિ લાવનાર.

આ બધા સ્વપ્નો દર્શાવે છે કે જન્મનાર પુત્ર (તિર્થંકર) સર્વગુણસંપન્ન અને વિશ્વમાં આગવી ભુમિકા ભજવશે.

સંદર્ભ:

• 'જૈન તીર્થંકરોની જીવનકથાઓ'
• 'જૈન ધર્મનો ઇતિહાસ'
• 'તત્વાર્થ સૂત્ર'