Answer

તીર્થંકર પરમાત્માના ૩૪ અતિશય એટલે તેમની જન્મ, કેવળજ્ઞાન અને દેવકૃત એવી અલૌકિક વિશેષતાઓ. શ્વેતાંબર પરંપરામાં તેને સામાન્ય રીતે ૪ + ૧૧ + ૧૯ = ૩૪ તરીકે સમજાવવામાં આવે છે; દિગંબર પરંપરામાં વર્ગીકરણમાં થોડો ફેર જોવા મળે છે. ( jainqq.org)

Explanation

શ્વેતાંબર પરંપરા મુજબ ૩૪ અતિશય આ રીતે સમજાય છે:

૧) જન્મકાળના ૪ અતિશય

• શરીર દિવ્ય, નિરોગી, સુગંધી અને પસીનાવિહોણું હોય છે.
• શ્વાસ સુગંધી હોય છે.
• લોહી અને માંસ દૂધિયા સફેદ તથા ગંધરહિત હોય છે.
• આહાર અને મલમૂત્ર અદૃશ્ય રહે છે. ( jainqq.org)

૨) કેવળજ્ઞાન પછીના ૧૧ અતિશય

• રોગ, વૈર, ઉપદ્રવ, મહામારી, પૂર, દુષ્કાળ, અન્નકટ અને રાજકીય અશાંતિનો અભાવ રહે છે.
• તીર્થંકરની દિવ્ય વાણી સર્વ જીવોને સમજાય છે.
• ભામંડલ પ્રગટે છે.
• સમવસરણમાં અદ્ભુત રીતે વિશાળ સંખ્યામાં જીવ સમાઈ શકે છે. ( jainqq.org)

૩) દેવકૃત ૧૯ અતિશય

• ધર્મચક્ર ગતિ કરે.
• ચામર, સિંહાસન અને ત્રણ છત્ર પ્રગટે.
• ધર્મધજા અને નવ સુવર્ણ પદ્મ પ્રગટે.
• રત્નજડિત સમવસરણ બને.
• તીર્થંકરનું મુખ સર્વ દિશાઓથી દેખાય.
• અશોકવૃક્ષ હોય.
• ચાલતાં કાંટા નીચે વળે અને વૃક્ષો નમે.
• દિવ્ય દુંદુભિ/સંગીત વાગે.
• શીતળ સુગંધી વાયુ વહે.
• પક્ષીઓ પરિક્રમા કરે.
• સુગંધી જળ અને સુગંધી પુષ્પવૃષ્ટિ થાય.
• દીક્ષા પછી વાળ અને નખ ન વધે.
• અસંખ્ય દેવો સદા પરિચર્યા કરે.
• ઋતુઓ સદૈવ અનુકૂળ રહે. ( jainqq.org)

Spiritual Understanding

આ અતિશયોનો અર્થ ચમત્કાર બતાવવો નહીં, પરંતુ એ બતાવવો છે કે તીર્થંકર પરમાત્મામાં કર્મોના ક્ષયથી સંપૂર્ણ શુદ્ધતા, પરિપૂર્ણ જ્ઞાન અને લોકકલ્યાણની શક્તિ પ્રગટ થઈ છે. એટલે તેમની ઉપસ્થિતિથી સમગ્ર વાતાવરણમાં શાંતિ, સુગંધ, સૌમ્યતા અને ધર્મભાવ પ્રસરી જાય છે. ( jainqq.org)

Takeaway

સારાંશ એ છે કે ૩૪ અતિશય તીર્થંકર પરમાત્માની મહિમા, શુદ્ધતા અને સર્વજીવહિતકારી સ્વભાવનું પ્રતિબિંબ છે. જો તમે ઈચ્છો, તો હું આ ૩૪ અતિશયને ક્રમાંકવાર સંપૂર્ણ યાદી રૂપે પણ આપી શકું છું.