Answer

જૈન ધર્મમાં મુખ્ય રીતે 2 મોટા ફર્ક જોવા મળે છે: દિગંબર અને શ્વેતાંબર. અને સ્થાનકવાસી તથા તેરાપંથી એ મુખ્યત્વે શ્વેતાંબર પરંપરાના ઉપસમ્પ્રદાય છે.

Explanation

1) દિગંબર

• સાધુઓ વસ્ત્ર ન રાખે.
• મુક્તિ માટે સંપૂર્ણ અપરિગ્રહ અને નિર્વસ્ત્રતા પર ભાર આપે છે.
• તીર્થંકરોની મૂર્તિઓમાં દિગંબર પરંપરામાં સામાન્ય રીતે વિરાગી, નિર્વસ્ત્ર સ્વરૂપ દર્શાય છે.
• મુખ્ય આગમ ગ્રંથોની માન્યતા અને પરંપરા શ્વેતાંબરથી અલગ છે.

2) શ્વેતાંબર

• સાધુ-સાધ્વીઓ શ્વેત વસ્ત્ર ધારણ કરે છે.
• મૂર્તિપૂજા અને મંદિર પરંપરા સામાન્ય છે.
• આગમ શાસ્ત્રોને મહત્વ આપે છે.
• ભગવાન મહાવીર અને અન્ય તીર્થંકરોનું સ્વરૂપ સામાન્ય રીતે વસ્ત્રધારી બતાવવામાં આવે છે.

3) સ્થાનકવાસી

• આ શ્વેતાંબરનો જ એક પ્રવાહ છે.
• મંદિર અને મૂર્તિપૂજા માનતા નથી.
• તેઓ સ્થાનક એટલે કે ઉપાસના માટેના સાધના-સ્થળમાં ધ્યાન, સ્વાધ્યાય અને પ્રતિક્રમણ પર ભાર આપે છે.
• આ પરંપરામાં બહારની વિધિ કરતા આંતરિક શુદ્ધિ વધુ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.

4) તેરાપંથી

• તે પણ શ્વેતાંબરનો ઉપપ્રવાહ છે.
• મૂર્તિપૂજા માનતા નથી.
• સ્થાનકવાસી જેવા જ કેટલાક સિદ્ધાંતો ધરાવે છે, પણ તેમાં એક આચાર્ય-પરંપરા અને વધુ શિસ્તબદ્ધ સંગઠન પર ભાર રહે છે.
• “તેેરાપંથી” નામનો અર્થ પરંપરાગત રીતે 13 સિદ્ધાંતો/આચરણ-બિંદુઓ સાથે જોડીને સમજાવવામાં આવે છે.

મુખ્ય ફરક સરળ રીતે

• દિગંબર → વસ્ત્ર વિના સાધના
• શ્વેતાંબર → શ્વેત વસ્ત્ર સાથે સાધના
• સ્થાનકવાસી → મૂર્તિપૂજા નથી, સ્થાનકમાં ઉપાસના
• તેરાપંથી → મૂર્તિપૂજા નથી, શિસ્ત અને એકતા પર ભાર

Spiritual Understanding

બધી જ જૈન પરંપરાઓનું મૂળ ધ્યેય એક જ છે:

• અહિંસા
• અપરિગ્રહ
• સત્ય
• સંયમ
• આત્મશુદ્ધિ

ફરક મુખ્યત્વે આચરણ, વિધિ, અને પરંપરાની રીતમાં છે. મૂળ ધર્મભાવ તો આત્માને કર્મોથી મુક્ત કરવાની દિશામાં જ છે.

Takeaway

સરળ શબ્દોમાં:

• દિગંબર અને શ્વેતાંબર મુખ્ય બે ધારા છે.
• સ્થાનકવાસી અને તેરાપંથી શ્વેતાંબરના ઉપપ્રવાહ છે.
• બધાનો અંતિમ લક્ષ્ય મોક્ષ જ છે, ફક્ત સાધના કરવાની રીતમાં ફરક છે.

જો તમે ઇચ્છો તો હું આનો એક ટેબલમાં બહુ સરળ તુલનાત્મક ચાર્ટ પણ આપી શકું.