Answer

સંયમ વગર મોક્ષ નથી, કારણ કે મોક્ષ સુધી પહોંચવાનો માર્ગ જ સંયમથી બનેલો છે. જ્યાં સુધી ઇન્દ્રિયો, વાસનાઓ, ક્રોધ, માન, માયા અને લોભ પર નિયંત્રણ નથી, ત્યાં સુધી નવા કર્મો બંધાતા રહે છે. કર્મનો બંધ બંધાશે તો આત્મા મુક્ત કેવી રીતે થશે?

Explanation

જૈન ધર્મમાં સંયમનો અર્થ છે:

• મન પર નિયંત્રણ
• વાણી પર નિયંત્રણ
• શરીર પર નિયંત્રણ
• ઇન્દ્રિયો પર વિજય
• કષાયો પર વિજય

મોક્ષ માટે માત્ર જ્ઞાન પૂરતું નથી. માત્ર ભક્તિ પણ પૂરતી નથી. શુદ્ધ ચારિત્ર્ય જરૂરી છે, અને ચારિત્ર્યનો આધાર સંયમ છે.

સંયમ વગર શું થાય છે?

• ઈચ્છાઓ વધે છે
• રાગ-દ્વેષ વધે છે
• પાપકર્મો બંધાય છે
• જૂના કર્મો પણ વધુ મજબૂત બને છે
• આત્મા સંસારચક્રમાં જ રહે છે

સંયમથી શું થાય છે?

• નવા કર્મનો પ્રવાહ અટકે છે
• પુરાણાં કર્મો ક્ષીણ થાય છે
• આત્મા શુદ્ધ બને છે
• અંતે મોક્ષનો માર્ગ ખુલ્લો થાય છે

જૈન માર્ગમાં સમ્યક દર્શન, સમ્યક જ્ઞાન અને સમ્યક ચારિત્ર્ય — આ ત્રણે જરૂરી છે. પણ સમ્યક ચારિત્ર્ય વિના મોક્ષ સિદ્ધ થતો નથી, અને ચારિત્ર્યનો આધાર સંયમ છે.

Spiritual Understanding

સંયમ આત્માને બહારની દુનિયા પરથી પાછો પોતાના સ્વભાવ તરફ વાળે છે. આત્માનો સ્વભાવ છે:

• જ્ઞાન
• દર્શન
• આનંદ
• શુદ્ધતા

પણ ભોગ, આસક્તિ અને કષાય આત્માની આ શુદ્ધતા ઢાંકી દે છે. સંયમ એ આવરણ દૂર કરવાની સાધના છે.

એટલે જ જૈન ધર્મમાં સંયમને માત્ર તપ તરીકે નહિ, પણ મોક્ષમાર્ગની અનિવાર્ય શરત તરીકે માનવામાં આવે છે.

Takeaway

ટૂંકમાં કહીએ તો:

• કર્મબંધ અટકાવવા સંયમ જરૂરી છે
• આત્મશુદ્ધિ માટે સંયમ જરૂરી છે
• મોક્ષ માટે સંયમ વિના માર્ગ પૂર્ણ થતો નથી

સંયમ એ બાંધી રાખનાર બંધન નથી, પણ આત્માને મુક્તિ તરફ લઈ જતો સાચો માર્ગ છે.