Answer

જૈન દૃષ્ટિએ કાર્ય માત્ર સમવાય, ભવિતવ્યતા અને પુરુષકારથી જ નથી થતું; તેમાં મુખ્ય રીતે ઉપાદાન કારણ અને નિમિત્ત કારણ પણ જોડાય છે. અર્થાત્, કાર્ય સંપન્ન થવામાં સામાન્ય રીતે આ કારણોનું સંયોજન હોય છે:

• ઉપાદાન કારણ — જેના પરથી કાર્ય બને છે, તેનું મૂળ દ્રવ્ય અથવા આંતરિક યોગ્યતા
• નિમિત્ત કારણ — બહારનું સહાયક કારણ, સાધન અથવા પરિસ્થિતિ
• સમવાય કારણ — કાર્ય સાથે અવિભાજ્ય રીતે જોડાયેલ આંતરિક સંબંધ
• ભવિતવ્યતા — જે થવાનું છે તે પ્રમાણેની નિશ્ચિતતા/નિયતિ
• પુરુષકાર — જીવનો પ્રયત્ન, ઉદ્યમ અને સાધના

Explanation

જૈન શાસ્ત્રોમાં એક કાર્યને એક જ કારણથી થયેલું માનવામાં આવતું નથી. કાર્ય ત્યારે જ થાય છે જ્યારે:

1. અંદરની યોગ્યતા હોય,
2. બહારનું સહાયક નિમિત્ત મળે,
3. સમય અને પરિસ્થિતિ અનુકૂળ હોય,
4. જીવ પોતાનો પુરુષકાર કરે,
5. અને ભવિતવ્યતા મુજબ તેનો યોગ બને.

અટલે સમવાય, ભવિતવ્યતા, પુરુષકાર સાથે ઉપાદાન અને નિમિત્ત પણ કાર્યસિદ્ધિમાં સહાયક બને છે.

Spiritual Understanding

આ શિક્ષણનું મહત્વ એ છે કે જૈન ધર્મ આપણને એકતરફ પુરુષકાર કરવા પ્રેરે છે, અને બીજીતરફ અહંકારને ઘટાડે છે. અર્થાત્:

• માત્ર ભાગ્ય પર નિર્ભર ન રહેવું,
• અને માત્ર પોતાનાં પ્રયત્નને જ બધું માનવું પણ નહીં.

સાચી સમજ એ છે કે પ્રયત્ન કરવો જરૂરી છે, પણ પરિણામ અનેક કારણોના સંયોગથી આવે છે.

Takeaway

સારાંશમાં, કાર્ય ઉપાદાન, નિમિત્ત, સમવાય, ભવિતવ્યતા અને પુરુષકારના સંયોગથી સિદ્ધ થાય છે. જૈન દૃષ્ટિએ પ્રયત્ન પણ જરૂરી છે અને યોગ્ય કારણસામગ્રી પણ જરૂરી છે.