જવાબ

રાજાનું રંજન કરવા માટે આત્માનું રંજન કરનાર રાજા કુમારપાળ હતા — તેઓ જૈન ધર્મના મહાન શ્રાવક તરીકે જાણીતા છે.

સમજૂતી

જૈન પરંપરામાં રાજા કુમારપાળનું નામ વિશેષ આદરથી લેવામાં આવે છે. તેઓ ગુજરાતના ચાળુક્ય રાજા હતા. આચાર્ય હેમચંદ્રસૂરીજીના ઉપદેશથી તેમણે જૈન ધર્મ સ્વીકાર્યો અને પોતાના જીવનમાં અહિંસા, દયા, સંયમ અને ધર્મભાવને મહત્વ આપ્યું.

“રાજાનું રંજન કરવા આત્માનું રંજન”નો ભાવ એવો સમજાય છે કે બાહ્ય રાજસત્તા કે રાજાને પ્રસન્ન કરવા કરતાં સાચું રંજન આત્માનું હોવું જોઈએ — એટલે આત્માને ધર્મ, સંયમ અને સમ્યક્ માર્ગથી પ્રસન્ન કરવો.

આધ્યાત્મિક સમજ

જૈન ધર્મમાં સાચું સુખ આત્માની શુદ્ધિમાં છે, બહારની પ્રસિદ્ધિ કે રાજીપામાં નહીં. રાજા કુમારપાળનું જીવન બતાવે છે કે રાજસત્તા ધરાવતા માણસે પણ ધર્મને જીવનનું મુખ્ય ધ્યેય બનાવી શકે છે.

સાર

રાજા કુમારપાળે રાજધર્મ સાથે આત્મધર્મને પણ મહત્વ આપ્યું, તેથી તેઓ જૈન પરંપરામાં આદર્શ શ્રાવક રાજા તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.