જવાબ

જૈન પરંપરામાં તીર્થંકર ભગવાનને ચ્યવન, જન્મ, દીક્ષા, કેવલજ્ઞાન અને નિર્વાણ કલ્યાણક જેવા પવિત્ર પ્રસંગોએ વિશેષ ભક્તિ, પૂજા અને આરાધના કરવામાં આવે છે. આવા પ્રસંગોએ ઘણા શ્રાવક-શ્રાવિકાઓ આઠમ તપ કરે છે.

ચક્રવર્તી માટે પણ તેમના જીવનના વિશેષ પવિત્ર પ્રસંગો કે સ્મૃતિદિવસે ભક્તિભાવથી આરાધના કરવામાં આવે છે, પરંતુ તીર્થંકર જેવી પંચ કલ્યાણક પરંપરા ચક્રવર્તી માટે લાગુ પડતી નથી.

સમજૂતી

આઠમ એટલે સામાન્ય રીતે એક પ્રકારનું તપ, જેમાં આઠમના દિવસે ઉપવાસ/આયંબિલ/એકાસણ વગેરે આરાધના પોતાની શક્તિ અને પરંપરા પ્રમાણે કરવામાં આવે છે.

તીર્થંકર ભગવાન માટે આઠમ સામાન્ય રીતે નીચેના પ્રસંગોએ કરવામાં આવે છે:

• ચ્યવન કલ્યાણક
• જન્મ કલ્યાણક
• દીક્ષા કલ્યાણક
• કેવલજ્ઞાન કલ્યાણક
• નિર્વાણ કલ્યાણક

ચક્રવર્તી માટે જો કોઈ ખાસ મંદિર, સંઘ, ગચ્છ અથવા સ્થાનિક પરંપરામાં આઠમ કરવાની રીત હોય, તો તે પરંપરા પ્રમાણે કરવામાં આવે છે. પરંતુ શાસ્ત્રીય રીતે ચક્રવર્તી માટે તીર્થંકર જેવા પાંચ કલ્યાણક માનવામાં આવતા નથી.

આધ્યાત્મિક સમજ

આઠમ કરવાનો મુખ્ય ભાવ છે:

• આત્મશુદ્ધિ
• કર્મનિર્જરા
• તીર્થંકર ભગવાનના ગુણોનું સ્મરણ
• વૈરાગ્ય અને સંયમની ભાવના વધારવી

સાર

તીર્થંકર માટે આઠમ ખાસ કરીને તેમના કલ્યાણક દિવસોએ કરાય છે. ચક્રવર્તી માટે આઠમ કરવી હોય તો તે પોતાની સંપ્રદાય/સ્થાનિક પરંપરા અને ગુરુભગવંતની આજ્ઞા મુજબ કરવી શ્રેષ્ઠ છે.