જવાબ

જૈન ધર્મમાં આગમ એટલે તીર્થંકર ભગવંતોની વાણી પરથી રચાયેલ અને ગણધર ભગવંતો દ્વારા સંકલિત થયેલું પવિત્ર શાસ્ત્રજ્ઞાન. આગમો જૈન ધર્મના મૂળ શાસ્ત્રો ગણાય છે.

સમજણ

જૈન પરંપરા મુજબ તીર્થંકર ભગવાન સમવસરણમાં દેશના આપે છે. તેમના ઉપદેશને ગણધર ભગવંતો પોતાના શ્રુતજ્ઞાનથી સમજે છે અને તેને શાસ્ત્રરૂપે ગોઠવે છે. આ જ શાસ્ત્રોને આગમ કહેવાય છે.

આગમોમાં મુખ્યત્વે નીચેના વિષયો આવે છે:

• આત્મા અને કર્મનો સિદ્ધાંત
• અહિંસા, સત્ય, અચૌર્ય, બ્રહ્મચર્ય અને અપરિગ્રહ
• સમ્યગ્ દર્શન, સમ્યગ્ જ્ઞાન અને સમ્યગ્ ચારિત્ર
• સાધુ-સાધ્વીજી માટેના આચાર
• શ્રાવક-શ્રાવિકા માટેના નિયમો
• તપ, ધ્યાન અને મોક્ષમાર્ગ
• જીવ, અજિવ, પુણ્ય, પાપ, આસ્રવ, બંધ, સંવર, નિર્જરા અને મોક્ષ જેવા તત્ત્વો

પરંપરાગત દૃષ્ટિ

જૈન પરંપરાઓમાં આગમો અંગે થોડો ભેદ જોવા મળે છે:

• શ્વેતાંબર પરંપરા આગમ સાહિત્યને ઉપલબ્ધ અને પ્રામાણિક માને છે.
• દિગંબર પરંપરા માને છે કે મૂળ આગમો સમય જતાં લુપ્ત થઈ ગયા; તેથી તેઓ આચાર્યકૃત ગ્રંથો જેમ કે ષટ્ખંડાગમ, કસાયકંડ વગેરેને વિશેષ મહત્વ આપે છે.

બંને પરંપરાઓનું મૂળ લક્ષ્ય એક જ છે — આત્માની શુદ્ધિ અને મોક્ષમાર્ગ.

આધ્યાત્મિક સમજણ

આગમો માત્ર વાંચવા માટેના ગ્રંથો નથી, પરંતુ જીવન જીવવાની દિશા બતાવનાર પવિત્ર માર્ગદર્શક છે. તે આપણને શીખવે છે કે:

• હિંસા છોડવી
• રાગ-દ્વેષ ઓછા કરવા
• ઇન્દ્રિયો પર સંયમ રાખવો
• આત્માના સાચા સ્વરૂપને ઓળખવું
• કર્મબંધનથી મુક્ત થવાનો પ્રયત્ન કરવો

નિષ્કર્ષ

આગમ જૈન ધર્મનું શાસ્ત્રીય આધાર છે. તે તીર્થંકર વાણીની પરંપરા દ્વારા મળેલું એવું પવિત્ર જ્ઞાન છે, જે જીવને સમ્યગ્ માર્ગે ચાલવા અને અંતે મોક્ષ તરફ આગળ વધવા પ્રેરણા આપે છે.