Answer

“Prithvi nu santhan” નો અર્થ સામાન્ય રીતે પૃથ્વીકાય જીવ — એટલે કે પૃથ્વી તત્ત્વમાં રહેલા એકેન્દ્રિય જીવ — એવો થાય છે.

જૈન ધર્મ પ્રમાણે પૃથ્વી માત્ર નિર્જીવ પદાર્થ નથી; તેમાં પણ સૂક્ષ્મ જીવરૂપ અસ્તિત્વ હોઈ શકે છે. આવા જીવોને પૃથ્વીકાય જીવ કહેવામાં આવે છે.

Explanation

જૈન દર્શનમાં એકેન્દ્રિય જીવોના પાંચ પ્રકાર જણાવવામાં આવે છે:

• પૃથ્વીકાય — પૃથ્વી સંબંધિત જીવ
• અપ્કાય — પાણી સંબંધિત જીવ
• તેજસ્કાય — અગ્નિ સંબંધિત જીવ
• વાયુકાય — વાયુ સંબંધિત જીવ
• વનસ્પતિકાય — વનસ્પતિ સંબંધિત જીવ

પૃથ્વીકાય જીવ પથ્થર, માટી, ધાતુ, ખનિજ વગેરેમાં રહેલા સૂક્ષ્મ જીવો તરીકે સમજવામાં આવે છે.

Spiritual Understanding

આ વિચાર જૈન ધર્મના અહિંસા સિદ્ધાંતને ખૂબ ઊંડો બનાવે છે. જૈન ધર્મ શીખવે છે કે જીવ માત્ર મનુષ્ય કે પ્રાણીમાં જ નથી, પરંતુ સૂક્ષ્મ રૂપે પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ અને વનસ્પતિમાં પણ હોઈ શકે છે.

તેથી જૈન સાધના આપણને શીખવે છે:

• પૃથ્વીનો અનાવશ્યક નાશ ન કરવો
• માટી, ખનિજ, પથ્થર વગેરેનો દુરુપયોગ ટાળવો
• દરેક જીવ પ્રત્યે કરુણા અને સાવધાની રાખવી

Takeaway

“Prithvi nu santhan” એટલે પૃથ્વી તત્ત્વમાં રહેલા સૂક્ષ્મ જીવને સમજવાની જૈન દૃષ્ટિ. આ સમજ અહિંસા, સંયમ અને જીવદયા તરફ દોરી જાય છે.