જવાબ

હા. જૈન પરંપરા અનુસાર ભગવાન મહાવીર સ્વામીને કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત થયા પછી તેમની પ્રથમ દેશના/વાચના તરત જ સફળ થઈ નહોતી. કારણ એ હતું કે તે સમયે યોગ્ય ગણધર હાજર નહોતા, જે તીર્થંકર ભગવાનની દિવ્યધ્વનિને સમજાવીને શાસનરૂપે સ્થાપિત કરી શકે.

પરંપરા પ્રમાણે પછી ઇન્દ્રભૂતિ ગૌતમ સ્વામી ભગવાન મહાવીર પાસે આવ્યા, તેમના સંશયો દૂર થયા, તેઓ દીક્ષિત થયા અને ભગવાન મહાવીરના પ્રથમ ગણધર બન્યા. ત્યારબાદ ભગવાન મહાવીરની દેશના લોકહિત માટે સુવ્યવસ્થિત રીતે પ્રવર્તી.

વિગતવાર સમજણ

જૈન ધર્મમાં તીર્થંકર ભગવાનની વાણી સામાન્ય માનવી જેવી ભાષણરૂપ નથી માનવામાં આવતી. તેને દિવ્યધ્વનિ કહેવામાં આવે છે.

કેવળજ્ઞાન પછી ભગવાન મહાવીર સર્વજ્ઞ થયા, એટલે કે તેમને સમસ્ત દ્રવ્ય, ક્ષેત્ર, કાળ અને ભાવનું સંપૂર્ણ જ્ઞાન થયું. પરંતુ તીર્થંકર ભગવાનની દેશના સંઘ અને શાસ્ત્રપરંપરા રૂપે પ્રવર્તે તે માટે ગણધરનું સ્થાન અત્યંત મહત્વનું છે.

ગણધર કોણ?

ગણધર તે મુખ્ય શિષ્ય હોય છે, જે તીર્થંકર ભગવાનની દિવ્યધ્વનિને સમજે છે અને તેને આગમ પરંપરાના સ્વરૂપમાં ગોઠવે છે. ભગવાન મહાવીરના મુખ્ય ગણધર ગૌતમ સ્વામી હતા.

પ્રથમ વાચનાનું મહત્વ

ભગવાન મહાવીરની પ્રથમ વાચના સાથે જોડાયેલા મુખ્ય મુદ્દા આ પ્રમાણે સમજાય છે:

• કેવળજ્ઞાન પછી ભગવાન મહાવીર સર્વજ્ઞ અને અરિહંત થયા.
• તેમની દિવ્યધ્વનિ દ્વારા જીવોને સાચો ધર્મમાર્ગ મળવાનો હતો.
• પરંતુ ગણધર વિના તે દેશના શાસ્ત્રરૂપે સ્થાપિત થઈ શકતી નથી.
• ગૌતમ સ્વામીના આગમન પછી ભગવાન મહાવીરના શાસનની વ્યવસ્થિત શરૂઆત થઈ.
• ત્યારબાદ ચારગણી સંઘ — સાધુ, સાધ્વી, શ્રાવક અને શ્રાવિકા — ની સ્થાપના થઈ.

આ ઘટના શું શીખવે છે?

આ પ્રસંગથી જૈન ધર્મમાં બે વાતો ખૂબ મહત્વની સમજાય છે:

• સર્વજ્ઞ ભગવાનનો ઉપદેશ મુક્તિનો માર્ગ બતાવે છે.
• ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા દ્વારા તે ઉપદેશ જીવંત રહે છે.

ભગવાન મહાવીર સ્વામીની વાણીનો મુખ્ય સાર હતો:

• અહિંસા
• સંયમ
• અપરિગ્રહ
• આત્મજાગૃતિ
• કર્મબંધનથી મુક્તિ

Takeaway

ભગવાન મહાવીર સ્વામીની કેવળજ્ઞાન પછીની પ્રથમ વાચના માત્ર ઉપદેશનો પ્રસંગ નહોતો; તે જૈન શાસનની સ્થાપનાનો આરંભ હતો. ગૌતમ સ્વામી દ્વારા તે દિવ્યધ્વનિ સમજાઈ, ગોઠવાઈ અને પછી અગણિત જીવો માટે મોક્ષમાર્ગનો પ્રકાશ બની.