જવાબ

જૈન ધર્મ અનુસાર સંસારમા રખડાવનાર મુખ્ય કારણ પોતાના કર્મો છે.

કોઈ ઈશ્વર, દેવ કે બહારની શક્તિ જીવને સંસારમા રખડાવતી નથી. જીવ પોતે જ પોતાના રાગ, દ્વેષ, મોહ, કષાય અને અશુભ ભાવોથી કર્મ બાંધે છે, અને તે કર્મોના કારણે જન્મ-મરણના ચક્રમાં ભટકતો રહે છે.

સમજણ

જીવ સંસારમા રખડે છે કારણ કે:

• મિથ્યાત્વ — સાચા તત્ત્વનો અવિશ્વાસ
• અવિરતિ — પાપથી દૂર રહેવાનો સંયમ ન હોવો
• કષાય — ક્રોધ, માન, માયા, લોભ
• યોગ — મન, વચન અને કાયાની પ્રવૃત્તિ

આ કારણોથી કર્મ બંધાય છે, અને કર્મોના ઉદયથી જીવ જુદા જુદા ગતિઓમાં જન્મ લે છે.

આધ્યાત્મિક સમજણ

જૈન દર્શન કહે છે કે જીવ પોતે જ પોતાના બંધનનું કારણ છે અને પોતે જ મુક્તિ મેળવી શકે છે. સમ્યગ્દર્શન, સમ્યગ્જ્ઞાન અને સમ્યક્ચારિત્ર દ્વારા જીવ સંસારના ભટકાવાથી મુક્ત થઈ શકે છે.

સાર

સંસારમા રખડાવનાર બીજું કોઈ નથી — પોતાના કર્મ, મોહ અને કષાય જ જીવને ભટકાવે છે.