જવાબ

જૈન દર્શન પ્રમાણે:

• લોક એટલે જ્યાં સુધી છ દ્રવ્યો અસ્તિત્વ ધરાવે છે તે બ્રહ્માંડનો ભાગ.
• આલોક એટલે લોકની બહારનો અનંત વિસ્તાર, જ્યાં માત્ર આકાશ દ્રવ્ય છે.

સમજણ

લોકમાં છ દ્રવ્યો છે:

• જીવ
• પુદગલ
• ધર્માસ્તિકાય
• અધર્માસ્તિકાય
• આકાશાસ્તિકાય
• કાળ

આ લોકમાં જ જન્મ-મરણ, કર્મબંધ, મોક્ષમાર્ગ, નરક, તિર્યંચ, મનુષ્ય, દેવગતિ અને સિદ્ધશિલા વગેરે આવે છે.

આલોકમાં લોકની બહારનો અનંત આકાશ છે. ત્યાં:

• જીવ નથી
• પુદગલ નથી
• ધર્માસ્તિકાય નથી
• અધર્માસ્તિકાય નથી
• કાળનો વ્યવહાર નથી
• માત્ર આકાશ દ્રવ્ય છે

આધ્યાત્મિક સમજણ

જૈન ધર્મ અનુસાર આત્માનું બંધન અને મુક્તિ માત્ર લોકમાં જ શક્ય છે. સિદ્ધ આત્માઓ પણ લોકના સર્વોચ્ચ ભાગમાં, સિદ્ધશિલા પર સ્થિત રહે છે; તેઓ આલોકમાં જતા નથી, કારણ કે આલોકમાં ગતિ માટે જરૂરી ધર્માસ્તિકાય દ્રવ્ય નથી.

સાર

લોકમાં છ દ્રવ્યો છે, જ્યારે આલોકમાં માત્ર આકાશ દ્રવ્ય છે.