Answer

Jain Dharmaમાં જીવોનાં ઇન્દ્રિયોના આધારે વર્ગીકરણ થાય છે:

• એક ઇન્દ્રિય જીવ — જેમને માત્ર સ્પર્શ ઇન્દ્રિય હોય.
• બે ઇન્દ્રિય જીવ — જેમને સ્પર્શ અને રસ ઇન્દ્રિય હોય.
• ત્રણ ઇન્દ્રિય જીવ — જેમને સ્પર્શ, રસ અને ગંધ ઇન્દ્રિય હોય.
• ચાર ઇન્દ્રિય જીવ — જેમને સ્પર્શ, રસ, ગંધ અને દ્રષ્ટિ ઇન્દ્રિય હોય.
• પાંચ ઇન્દ્રિય જીવ — જેમને પાંચેય ઇન્દ્રિયો હોય: સ્પર્શ, રસ, ગંધ, દ્રષ્ટિ અને શ્રવણ.

Explanation

એક ઇન્દ્રિય જીવને સ્થાવર જીવ પણ કહે છે. ઉદાહરણ:

• પૃથ્વીકાય — માટી, પથ્થર વગેરેમાં રહેલા જીવ
• અપકાય — પાણીમાં રહેલા જીવ
• તેજસ્કાય — અગ્નિમાં રહેલા જીવ
• વાયુકાય — હવામાં રહેલા જીવ
• વનસ્પતિકાય — છોડ, વૃક્ષ વગેરે

બે થી પાંચ ઇન્દ્રિય જીવને ત્રસ જીવ કહે છે.

ઉદાહરણરૂપ:

• બે ઇન્દ્રિય: શંખ, કીડાના કેટલાક પ્રકાર વગેરે
• ત્રણ ઇન્દ્રિય: કીડી, જુ વગેરે
• ચાર ઇન્દ્રિય: માખી, મચ્છર, વીંછી વગેરે
• પાંચ ઇન્દ્રિય: મનુષ્ય, પશુ, પક્ષી, દેવ, નારકી વગેરે

Spiritual Understanding

આ વર્ગીકરણથી આપણને સમજાય છે કે Jain Dharma મુજબ નાનામાં નાનો જીવ પણ આત્મા ધરાવે છે. તેથી અહિંસા માત્ર મનુષ્યો માટે નથી, પરંતુ દરેક જીવ માટે છે.

Takeaway

એક ઇન્દ્રિયથી પાંચ ઇન્દ્રિય સુધી બધા જીવ આત્માવાળા છે. તેથી શક્ય તેટલી સાવધાની, દયા અને અહિંસા રાખવી એ Jain Dharmaનો મૂળ ઉપદેશ છે.