Answer

પશુમાં વિવેક અને ધર્મબુદ્ધિ નથી હોતી.

Explanation

જૈન દર્શન મુજબ પશુઓ પણ જીવ છે, તેમને આત્મા છે, દુઃખ-સુખનો અનુભવ થાય છે. પરંતુ પશુ યોનિમાં સામાન્ય રીતે:

• ધર્મનો સાચો વિચાર કરવાની શક્તિ નથી હોતી
• સમ્યક્ દર્શન, સમ્યક્ જ્ઞાન અને સમ્યક્ ચારિત્ર મેળવવાની યોગ્યતા નથી હોતી
• વ્રત, તપ, સંયમ જેવા ધર્માચાર કરવાની ક્ષમતા નથી હોતી
• મોક્ષમાર્ગનો જાગૃત પુરુષાર્થ શક્ય નથી હોતો

Spiritual Understanding

માનવ જન્મ વિશેષ માનવામાં આવે છે કારણ કે માણસમાં વિચારશક્તિ, વિવેક, સંયમ અને ધર્મસાધના કરવાની ક્ષમતા હોય છે. તેથી જૈન ધર્મમાં મનુષ્ય જન્મને અત્યંત દુર્લભ અને મૂલ્યવાન ગણાવ્યો છે.

Takeaway

પશુમાં આત્મા તો હોય છે, પરંતુ ધર્મસાધના માટે જરૂરી વિવેક અને સંયમશક્તિ સામાન્ય રીતે નથી હોતી.