જવાબ

જૈન પરંપરા મુજબ ભરતક્ષેત્ર કોઈ આજના રાજકીય દેશોની સરહદો પ્રમાણે નક્કી કરાયેલો પ્રદેશ નથી. તે જૈન ભૂગોળમાં જણાવાયેલો એક વિશાળ ક્ષેત્ર છે.

આજે સામાન્ય રીતે સમજાવવામાં આવે છે કે ભરતક્ષેત્રમાં મુખ્યત્વે ભારત અને તેની આસપાસના પ્રદેશોનો સમાવેશ માનવામાં આવે છે, પરંતુ “અત્યારના કયા કયા દેશો ચોક્કસ રીતે તેમાં આવે છે” એવું નિશ્ચિત દેશવાર વર્ણન પ્રાચીન જૈન ગ્રંથોમાં આજના દેશોના નામથી મળતું નથી.

સમજણ

જૈન બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાન મુજબ:

• આપણે જંબૂદ્વીપના ભરતક્ષેત્રમાં રહીએ છીએ.
• ભરતક્ષેત્રમાં સુખ-દુઃખ, ધર્મ-અધર્મ, તીર્થંકરોનું અવતરણ, મોક્ષમાર્ગનો ઉપદેશ વગેરે શક્ય છે.
• તેની ઓળખ આધુનિક નકશા કે દેશોની સરહદોથી નહીં, પરંતુ જૈન કોસ્મોલોજી પ્રમાણે થાય છે.

આધ્યાત્મિક સમજણ

ભરતક્ષેત્રનું મહત્વ એ છે કે અહીં તીર્થંકર ભગવાન પ્રગટે છે, ચતુર્વિધ સંઘની સ્થાપના થાય છે અને જીવને સમ્યક દર્શન, સમ્યક જ્ઞાન અને સમ્યક ચારિત્ર દ્વારા મોક્ષમાર્ગ મળવાની તક મળે છે.

સાર

ભરતક્ષેત્રને આજના દેશોની યાદી તરીકે ચોક્કસ રીતે કહેવું યોગ્ય નથી. જૈન પરંપરા પ્રમાણે આપણે જે માનવ લોકમાં ધર્મસાધના કરી શકીએ છીએ તે ક્ષેત્રને ભરતક્ષેત્ર કહેવામાં આવે છે.