જવાબ

જૈન દર્શન મુજબ મધ્યલોક અને પૃથ્વીલોક એકસરખા નથી.

• મધ્યલોક એટલે લોકાકાશનો મધ્ય ભાગ, જ્યાં મનુષ્ય, તિર્યંચ, નારકી અને કેટલાક દેવોના નિવાસસ્થાનોનું વર્ણન આવે છે.
• પૃથ્વીલોક સામાન્ય રીતે મનુષ્ય અને તિર્યંચ જીવો રહે છે તે ભૌતિક ભૂમિ/ક્ષેત્ર માટે વપરાતો શબ્દ છે.

સમજૂતી

જૈન બ્રહ્માંડ રચના પ્રમાણે લોક ત્રણ ભાગમાં સમજાવવામાં આવે છે:

• અધોલોક – નરક ગતિના જીવોનો ક્ષેત્ર
• મધ્યલોક – જ્યાં મનુષ્ય અને તિર્યંચ જીવો રહે છે; અહીં દ્વીપ-સમુદ્રોની રચના વર્ણવાય છે
• ઊર્ધ્વલોક – દેવલોક અને ઉપર સિદ્ધશિલા

મધ્યલોક બહુ વિશાળ ધાર્મિક-બ્રહ્માંડિય ક્ષેત્ર છે. તેમાં જંબૂદ્વીપ, ધાતકી ખંડ, પુષ્કરાર્ધ દ્વીપ વગેરેનું વર્ણન આવે છે.

પૃથ્વીલોક શબ્દ વધુ સામાન્ય રીતે “ભૂમિ પરનો જગત” અથવા જ્યાં આપણે મનુષ્યો વસીએ છીએ તે ક્ષેત્ર માટે વપરાય છે. એટલે પૃથ્વીલોકને મધ્યલોકનો એક ભાગ તરીકે સમજવું યોગ્ય છે.

આધ્યાત્મિક સમજ

જૈન ધર્મમાં મધ્યલોકનું વિશેષ મહત્વ છે, કારણ કે મોક્ષમાર્ગની સાચી સાધના મનુષ્ય ભવમાં જ શક્ય છે. મનુષ્ય જન્મ મધ્યલોકમાં મળે છે, તેથી તેને અત્યંત દુર્લભ અને મૂલ્યવાન માનવામાં આવે છે.

ટેકઅવે

મધ્યલોક એક વિશાળ બ્રહ્માંડિય વિભાગ છે, જ્યારે પૃથ્વીલોક તે મધ્યલોકમાં આવેલ મનુષ્ય-જીવન સાથે જોડાયેલ ભૂમિ/ક્ષેત્ર તરીકે સમજાય છે.