જવાબ

જૈન ધર્મ અનુસાર મોક્ષ ત્યારે જ સંભવ છે જ્યારે આત્મા સમ્યગ્દર્શન, સમ્યગ્જ્ઞાન અને સમ્યકચારિત્ર દ્વારા તમામ કર્મોનો સંપૂર્ણ ક્ષય કરે છે.

પરંપરાગત જૈન માન્યતા મુજબ વર્તમાન અવસર્પિણી કાળના પાંચમા આરામાં ભરતક્ષેત્રમાં મોક્ષ પ્રાપ્ત થતો નથી. મોક્ષ માટે યોગ્ય કાળ, ક્ષેત્ર, ભાવ અને સાધના જરૂરી છે.

સમજૂતી

જૈન ધર્મમાં કાળચક્ર બે ભાગમાં સમજાવવામાં આવે છે:

• ઉત્સર્પિણી – ઉન્નતિનો કાળ
• અવસર્પિણી – અવગતિનો કાળ

દરેકમાં છ આરા હોય છે. હાલમાં આપણે અવસર્પિણીના પાંચમા આરામાં છીએ, જેને દુષમા કાળ કહેવાય છે.

જૈન પરંપરા મુજબ:

• આ કાળમાં તીર્થંકર જન્મતા નથી.
• કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત થતું નથી.
• ભરતક્ષેત્રમાંથી સીધો મોક્ષ પ્રાપ્ત થતો નથી.

પરંતુ આનો અર્થ એ નથી કે સાધના વ્યર્થ છે. આ સમયમાં પણ:

• સમ્યગ્દર્શન મેળવી શકાય છે.
• પાપોથી બચી શકાય છે.
• પુણ્ય અને શુદ્ધ ભાવ વધારી શકાય છે.
• ભવિષ્યના જન્મમાં મોક્ષ માટે મજબૂત આધાર બનાવી શકાય છે.

આધ્યાત્મિક સમજ

મોક્ષ આત્માની અંતિમ મુક્તિ છે, જ્યાં જન્મ-મરણનો અંત આવે છે અને આત્મા અનંત જ્ઞાન, અનંત દર્શન, અનંત સુખ અને અનંત શક્તિમાં સ્થિત થાય છે.

આજના કાળમાં આપણું મુખ્ય કર્તવ્ય છે:

• અહિંસા પાળવી
• સંયમ વધારવો
• કષાય ઓછા કરવા
• સમ્યક શ્રદ્ધા મજબૂત કરવી
• ધર્મ આરાધના કરવી

નિષ્કર્ષ

વર્તમાન કાળમાં ભરતક્ષેત્રમાંથી સીધો મોક્ષ સંભવ નથી, પરંતુ મોક્ષમાર્ગની તૈયારી, આત્મશુદ્ધિ અને સમ્યગ્દર્શન માટે આ માનવ જન્મ અત્યંત કિંમતી છે.