જવાબ

જૈન ધર્મ મુજબ ભરત ક્ષેત્રમાં જે વર્તમાન માનવલોક છે, તેમાં આપણું રહેઠાણ આવે છે. પરંપરાગત સમજણ પ્રમાણે આપણે જે પૃથ્વી પર રહીએ છીએ તે ભરત ક્ષેત્રમાં આવે છે.

સમજણ

જૈન બ્રહ્માંડ રચનામાં મધ્યલોકમાં જંબૂદ્વીપ આવેલો છે. જંબૂદ્વીપમાં વિવિધ ક્ષેત્રો જણાવવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી એક છે ભરત ક્ષેત્ર.

ભરત ક્ષેત્ર એ એવો પ્રદેશ છે જ્યાં:

• સુખ-દુઃખ બંનેનો અનુભવ થાય છે
• ધર્મની સાધના શક્ય છે
• તીર્થંકરોનો અવતાર થાય છે
• મોક્ષમાર્ગની સમજણ અને આચરણ શક્ય બને છે

કયા દેશો આવે છે?

આધુનિક રાજકીય દેશોની યાદી જેવી કે ભારત, અમેરિકા, ચીન વગેરેને સીધી રીતે જૈન આગમોમાં “ભરત ક્ષેત્રના દેશો” તરીકે નામાવલીરૂપે આપવામાં આવ્યા નથી.

પરંપરાગત રીતે એટલું સમજાવવામાં આવે છે કે આજનો માનવ વસવાટનો લોક — આપણી પૃથ્વી — ભરત ક્ષેત્રનો ભાગ માનવામાં આવે છે.

આધ્યાત્મિક સમજણ

ભરત ક્ષેત્રનું મહત્ત્વ એ છે કે અહીં મનુષ્ય જન્મ મેળવીને સમ્યક દર્શન, સમ્યક જ્ઞાન અને સમ્યક ચારિત્ર દ્વારા આત્મકલ્યાણ કરી શકાય છે.

સાર

ભરત ક્ષેત્ર કોઈ આધુનિક દેશનું નામ નથી, પરંતુ જૈન બ્રહ્માંડ રચનામાં એક વિશેષ કર્મભૂમિ છે. આપણે રહીએ છીએ તે માનવલોક ભરત ક્ષેત્રમાં આવે છે.