જવાબ

જૈન દર્શન અનુસાર અભવ્ય આત્મા એટલે એવી આત્મા જેને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરવાની યોગ્યતા નથી.

પરંતુ કોઈ ચોક્કસ જીવ કે વ્યક્તિનું નામ લઈને “આ અભવ્ય આત્મા છે” એવું કહેવું યોગ્ય નથી.

સમજૂતી

જૈન આગમ અને તત્ત્વચિંતનમાં જીવોને મુખ્ય રીતે બે રીતે સમજાવવામાં આવે છે:

• ભવ્ય જીવ — જેને ક્યારેય ને ક્યારેય સમ્યગ્ દર્શન, સમ્યગ્ જ્ઞાન, સમ્યગ્ ચારિત્ર પ્રાપ્ત કરીને મોક્ષમાર્ગે આગળ વધવાની ક્ષમતા છે.
• અભવ્ય જીવ — જેને મોક્ષમાર્ગની અંતિમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરવાની યોગ્યતા નથી.

પણ વ્યવહારિક રીતે આપણે કોઈ જીવ વિશે નિશ્ચિત રીતે કહી શકતા નથી કે તે અભવ્ય છે. આવી વાત સર્વજ્ઞ ભગવાન જ સંપૂર્ણ રીતે જાણે છે.

આધ્યાત્મિક સમજ

જૈન ધર્મમાં મુખ્ય ભાર બીજાને “ભવ્ય” કે “અભવ્ય” ગણવામાં નથી, પરંતુ પોતાની આત્માની શુદ્ધિ, સમ્યગ્ દર્શન, અહિંસા, સંયમ અને કર્મનિર્જરા તરફ પ્રયત્ન કરવામાં છે.

સાર

અભવ્ય આત્માઓની સંકલ્પના જૈન દર્શનમાં છે, પરંતુ કોઈ ચોક્કસ નામ આપવું આપણા માટે યોગ્ય કે પ્રમાણિત નથી.