Answer

ના, જૈન દર્શન અનુસાર કેવળજ્ઞાનની પ્રાપ્તિ વિના મોક્ષ મળી શકતો નથી.

Explanation

જૈન ધર્મમાં મોક્ષ એટલે આત્માનો બધા કર્મોથી સંપૂર્ણ મુક્ત થવો. મોક્ષ પહેલાં આત્મા પરના ચાર ઘાતિયા કર્મોનો સંપૂર્ણ ક્ષય થાય છે, ત્યારે આત્માને કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.

કેવળજ્ઞાન એટલે આત્માનું સંપૂર્ણ, અનંત અને નિર્વિકલ્પ જ્ઞાન.

જૈન સિદ્ધાંત મુજબ ક્રમ આ રીતે સમજાય છે:

• સમ્યગ્દર્શન
• સમ્યગ્જ્ઞાન
• સમ્યગ્ચારિત્ર
• કર્મક્ષય
• કેવળજ્ઞાન
• મોક્ષ

અર્થાત્, કેવળજ્ઞાન મોક્ષ પહેલાં આવતી અનિવાર્ય અવસ્થા છે.

Spiritual Understanding

કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત થયા પછી પણ જ્યાં સુધી આયુષ્ય કર્મ વગેરે અઘાતિયા કર્મો બાકી હોય છે, ત્યાં સુધી તે આત્મા શરીરમાં રહે છે અને તેને અરિહંત કહેવાય છે. જ્યારે બાકી રહેલા અઘાતિયા કર્મો પણ સંપૂર્ણ ક્ષય પામે છે, ત્યારે આત્મા શરીર છોડીને સિદ્ધ બને છે — એ જ મોક્ષ છે.

Takeaway

જૈન ધર્મ પ્રમાણે કેવળજ્ઞાન મોક્ષનો આવશ્યક પૂર્વપડાવ છે. કેવળજ્ઞાન વિના મોક્ષ પ્રાપ્ત થતો નથી.