જવાબ

હા, જૈન બ્રહ્માંડવિજ્ઞાન અનુસાર ભરત ક્ષેત્ર અને મહાવિદેહ ક્ષેત્ર જંબૂદ્વીપના ભાગો છે, પરંતુ તેઓ સીધા એકબીજાને અડીને નથી.

તેમની વચ્ચે પરવતો અને ક્ષેત્રો આવે છે. જંબૂદ્વીપમાં વિવિધ ક્ષેત્રોનું વિભાજન મુખ્યત્વે કુલાચલ પર્વતો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.

સમજૂતી

જંબૂદ્વીપમાં ક્ષેત્રોની વ્યવસ્થા આ પ્રમાણે સમજાવવામાં આવે છે:

• ભરત ક્ષેત્ર દક્ષિણ ભાગમાં આવેલું છે.
• મહાવિદેહ ક્ષેત્ર મધ્ય ભાગમાં આવેલું છે.
• ભરત ક્ષેત્ર અને મહાવિદેહ ક્ષેત્ર વચ્ચે અન્ય ક્ષેત્રો અને પર્વતો આવે છે.
• આ વિભાજનમાં નદીઓ અને પર્વતોનો ઉલ્લેખ થાય છે, પરંતુ તેનો અર્થ સામાન્ય ભૌગોલિક જોડાણ જેવો નથી.

અર્થાત્, તેઓ જંબૂદ્વીપની રચનામાં એક જ બ્રહ્માંડિય વ્યવસ્થાનો ભાગ છે, પણ સામાન્ય રીતે “રસ્તા વડે જોડાયેલા પ્રદેશો” જેમ સીધા જોડાયેલા છે એવું કહેવું યોગ્ય નથી.

આધ્યાત્મિક સમજ

જૈન દર્શનમાં ભરત ક્ષેત્ર કર્મભૂમિ છે, જ્યાં તીર્થંકર પ્રગટ થાય છે અને મોક્ષમાર્ગની સાધના શક્ય છે. મહાવિદેહ ક્ષેત્રનું વિશેષ મહત્વ એ છે કે ત્યાં વર્તમાન સમયમાં પણ તીર્થંકર ભગવાનની ઉપસ્થિતિ માનવામાં આવે છે.

સાર

ભરત ક્ષેત્ર અને મહાવિદેહ ક્ષેત્ર જંબૂદ્વીપમાં એક જ બ્રહ્માંડિય રચનાના ભાગ છે, પરંતુ તેઓ સીધા નદી કે પર્વત દ્વારા “જોડાયેલા” નથી; તેમના વચ્ચે પર્વતો અને અન્ય ક્ષેત્રો દ્વારા વિભાજન દર્શાવાયું છે.