જવાબ

હા, જૈન પરંપરા મુજબ મહાવિદેહ ક્ષેત્રમાં આર્ય પ્રદેશ અને અનાર્ય પ્રદેશ હોય છે.

સમજણ

જૈન ભૂગોળ પ્રમાણે મધ્યલોકમાં વિવિધ ક્ષેત્રોનું વર્ણન આવે છે. તેમાં મહાવિદેહ ક્ષેત્ર વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે, કારણ કે ત્યાં હાલમાં પણ તીર્થંકર ભગવંતોનું વિહાર અને દેશના ચાલુ હોવાનો પરંપરાગત સ્વીકાર છે.

આર્ય પ્રદેશ એટલે એવો પ્રદેશ જ્યાં:

• ધર્મ સાંભળવાની અને સમજવાની યોગ્યતા હોય,
• સાધુ-સાધ્વી, શ્રાવક-શ્રાવિકા જેવી ચતુર્વિધ સંઘ વ્યવસ્થા હોય,
• સમ્યગ્દર્શન, સંયમ અને મોક્ષમાર્ગની સાધના શક્ય હોય.

અનાર્ય પ્રદેશ એટલે એવો પ્રદેશ જ્યાં:

• ધર્મની યોગ્ય સમજ ઓછી કે અપ્રાપ્ય હોય,
• સંયમ અને મોક્ષમાર્ગની સાધના માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ ન હોય,
• તીર્થંકર દેશના અથવા જૈન સાધના સરળતાથી પ્રાપ્ત ન થાય.

આધ્યાત્મિક સમજ

મહાવિદેહ ક્ષેત્રનું મહત્વ એ છે કે ત્યાં તીર્થંકર ભગવંતોની હાજરીથી ધર્મપ્રવર્તન ચાલુ રહે છે. પરંતુ તે ક્ષેત્રમાં પણ બધે સમાન રીતે ધર્મપ્રાપ્તિ નથી થતી. આર્ય પ્રદેશોમાં મોક્ષમાર્ગની સાધના શક્ય છે, જ્યારે અનાર્ય પ્રદેશોમાં તે અત્યંત દુર્લભ કે અશક્ય સમાન છે.

સાર

મહાવિદેહ ક્ષેત્રમાં પણ આર્ય અને અનાર્ય પ્રદેશો હોય છે. આર્ય પ્રદેશ ધર્મસાધના માટે અનુકૂળ હોય છે, જ્યારે અનાર્ય પ્રદેશમાં જૈન ધર્મ અને સંયમસાધના સરળતાથી પ્રાપ્ત થતી નથી.