જવાબ

જૈન ધર્મ પ્રમાણે મોક્ષ માત્ર જૈન નામ ધારણ કરવાથી નથી મળતો, પરંતુ સમ્યગ્ દર્શન, સમ્યગ્ જ્ઞાન અને સમ્યગ્ ચારિત્ર — આ ત્રણ રત્નોના સાચા પાલનથી મળે છે.

અટલે, કોઈ વ્યક્તિ જન્મથી કે સમાજથી જૈન ન હોય, પરંતુ જો તે સાચા તત્ત્વમાં શ્રદ્ધા રાખે, આત્મકલ્યાણનો માર્ગ અપનાવે, રાગ-દ્વેષનો ક્ષય કરે અને સંપૂર્ણ કર્મક્ષય સુધી પહોંચે, તો જૈન સિદ્ધાંત પ્રમાણે મોક્ષની દિશામાં આગળ વધી શકે છે.

સમજણ

જૈન ધર્મમાં મોક્ષનો આધાર આ બાબતો પર છે:

• આત્માનું શુદ્ધ સ્વરૂપ સમજવું
• કર્મબંધ અટકાવવો
• બંધાયેલાં કર્મોનો ક્ષય કરવો
• અહિંસા, સંયમ, તપ અને વિરાગનું પાલન કરવું
• સમ્યગ્ દર્શન, જ્ઞાન અને ચારિત્ર પ્રાપ્ત કરવું

મોક્ષ કોઈ જાતિ, કુટુંબ, પંથ, નામ કે બાહ્ય ઓળખ પર આધારિત નથી. તે આત્માની શુદ્ધિ પર આધારિત છે.

આધ્યાત્મિક સમજ

જૈન ધર્મ ખૂબ સ્પષ્ટ રીતે કહે છે કે દરેક આત્મામાં સિદ્ધ બનવાની શક્તિ છે. પરંતુ મોક્ષ માટે માર્ગ સાચો હોવો જરૂરી છે. જૈન દર્શન મુજબ તીર્થંકરોએ બતાવેલો માર્ગ — રત્નત્રય, અહિંસા, અપરિગ્રહ, સંયમ અને કર્મક્ષય — મોક્ષનો સચ્ચો માર્ગ છે.

એથી, “જૈન ધર્મ સિવાયના લોકો” એવો પ્રશ્ન બાહ્ય ઓળખથી જોવો યોગ્ય નથી. સાચો પ્રશ્ન છે: શું તે આત્મા સમ્યગ્ માર્ગ પર ચાલે છે કે નહીં?

ટેકઅવે

જૈન ધર્મ પ્રમાણે મોક્ષ માટે “જૈન તરીકે જન્મવું” જરૂરી નથી; પરંતુ જૈન તત્ત્વ મુજબ સમ્યગ્ દર્શન, સમ્યગ્ જ્ઞાન અને સમ્યગ્ ચારિત્ર પ્રાપ્ત કરવું જરૂરી છે.