જવાબ

જૈન ધર્મ પ્રમાણે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ સૃષ્ટિના સર્જનહાર, પાલનહાર કે સંહારક ઈશ્વર નથી.

જૈન દર્શન મુજબ આ લોક — એટલે કે બ્રહ્માંડ — અનાદિ અને અનંત છે. તેને કોઈએ બનાવ્યું નથી અને કોઈ તેનો અંત કરનાર પણ નથી.

સમજૂતી

જૈન ધર્મમાં પરમ સત્તા તરીકે કોઈ સર્જનહાર ભગવાન માનવામાં આવતા નથી. જૈન ધર્મ મુજબ:

• બ્રહ્માંડ સ્વયં અનાદિ છે — તેનો કોઈ આરંભ નથી.
• જીવ અને અજીવ દ્રવ્યો શાશ્વત છે — તેઓ બનાવવામાં આવ્યા નથી.
• કર્મના નિયમથી જીવ સુખ-દુઃખ, જન્મ-મરણ અને ગતિઓ ભોગવે છે.
• તીર્થંકર ભગવાન સૃષ્ટિના સર્જનહાર નથી, પરંતુ મુક્તિના માર્ગ બતાવનારા સર્વજ્ઞ વીતરાગ દેવ છે.

અત્યારે, જૈન દૃષ્ટિએ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મહેશને પરમેશ્વર અથવા બ્રહ્માંડના નિયંત્રણકર્તા તરીકે સ્વીકારવામાં આવતા નથી. તેઓ અન્ય ધાર્મિક પરંપરામાં પૂજાતા દેવો તરીકે સમજાય છે, પરંતુ જૈન સિદ્ધાંતમાં મુક્તિ આપનાર કે સૃષ્ટિના કર્તા નથી.

આધ્યાત્મિક સમજ

જૈન ધર્મનો મુખ્ય ભાર છે:

• પોતાના કર્મની જવાબદારી પોતે લેવી
• અહિંસા, સત્ય, સંયમ અને તપ દ્વારા આત્મશુદ્ધિ કરવી
• વીતરાગ તીર્થંકરોના માર્ગે ચાલીને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરવો

જૈન ધર્મ કહે છે કે આત્માનું કલ્યાણ કોઈ સર્જનહાર દેવની કૃપાથી નહીં, પરંતુ સમ્યક દર્શન, સમ્યક જ્ઞાન અને સમ્યક ચારિત્ર દ્વારા થાય છે.

સાર

જૈન ધર્મ પ્રમાણે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મહેશ બ્રહ્માંડના સર્જનહાર, પાલનહાર કે સંહારક નથી. જૈન ધર્મમાં બ્રહ્માંડ અનાદિ છે અને મુક્તિનો માર્ગ તીર્થંકર ભગવાને બતાવેલો આત્મશુદ્ધિનો માર્ગ છે.