જવાબ

પર્યુષણનો અર્થ છે: આત્માની નજીક રહેવું, આત્મચિંતન કરવું અને પાપોથી દૂર થઈને ધર્મમાં સ્થિર થવું.

પર્યુષણ જૈન ધર્મનો અત્યંત પવિત્ર અને મહત્વપૂર્ણ પર્વ છે. આ દિવસોમાં શ્રાવક-શ્રાવિકાઓ ઉપવાસ, પ્રતિક્રમણ, સ્વાધ્યાય, ક્ષમા, દાન, તપ અને સંયમ દ્વારા આત્મશુદ્ધિનો પ્રયત્ન કરે છે.

સમજૂતી

“પર્યુષણ” શબ્દનો ભાવાર્થ આ રીતે સમજાય છે:

• પરિ એટલે ચારે બાજુથી, સંપૂર્ણ રીતે
• ઉષણ / વસન એટલે રહેવું અથવા સ્થિર થવું

અર્થાત્ આત્મામાં સ્થિર થવું, વિષય-વાસનાઓથી દૂર રહીને ધર્મમાં રહેવું.

પર્યુષણમાં વ્યક્તિ બહારની વસ્તુઓ કરતાં પોતાના અંદરના ભાવો તરફ ધ્યાન આપે છે:

• મેં કોને દુઃખ આપ્યું?
• મારા અંદર ક્રોધ, માન, માયા, લોભ કેટલા છે?
• હું વધુ અહિંસક, ક્ષમાશીલ અને સંયમી કેવી રીતે બનું?

આધ્યાત્મિક સમજ

પર્યુષણનો મુખ્ય સંદેશ છે: ક્ષમા, આત્મશુદ્ધિ અને સંયમ.

આ પર્વ આપણને શીખવે છે કે સાચો ધર્મ માત્ર બહારની વિધિમાં નથી, પરંતુ પોતાના દુર્ગુણોને ઘટાડવામાં અને આત્માને શુદ્ધ બનાવવામાં છે.

પર્યુષણના અંતે “મિચ્છામિ દુક્કડં” કહીને સૌ પાસે ક્ષમા માંગવામાં આવે છે. તેનો ભાવ છે: મારા દ્વારા જાણે-અજાણે થયેલા કોઈ પણ દુઃખ માટે હું હૃદયથી ક્ષમા માગું છું.

સાર

પર્યુષણ એટલે આત્માની સફાઈ કરવાનો પવિત્ર અવસર. તે આપણને ક્રોધ છોડીને ક્ષમા, અહિંસા, તપ અને સંયમ તરફ આગળ વધવાનું પ્રેરણ આપે છે.